Το ουρητήριο, η βαρώνη και η λογοκλοπή

Γνωρίστε την αρθρογράφο

Μαριανίκη Ζαφειράκη

Η «Κρήνη» (Fountain) πρόκειται για ένα έργο του 1917 που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Νέα Υόρκη στην Έκθεση Ανεξάρτητων Καλλιτεχνών (Society of Independent Artists). Το πορσελάνινο ουρητήριο που έφερε την υπογραφή R.Mutt αποτέλεσε την αφετηρία για ένα νέο είδος έργων τέχνης, τα readymades1. Το πρωτότυπο έχει χαθεί, φωτογραφία του, όμως, δημοσιεύτηκε από τον Alfred Stieglitz στο περιοδικό The Blind Man, ενώ ο Marcel Duchamp παρήγγειλε το ‘60 δεκαεπτά αντίγραφα του έργου που έχουν διασωθεί και εκτίθενται σήμερα.

Παρόλ’αυτά, στο βιβλίο της «Broad Strokes», που δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2017, η ιστορικός τέχνης και ερευνήτρια, Bridget Quinn αποκάλυψε ότι το έργο δεν ανήκει στον Marcel Duchamp, όπως ήταν μέχρι τότε γνωστό, αλλά στην βαρόνη Elsa von Freytag- Loringhoven, γεγονός που αποδεικνύεται μέσω της αλληλογραφίας του ίδιου του Duchamp, ο οποίος το 1917 σε μία επιστολή ⏤που ήρθε στο φως το 1982⏤ προς την αδελφή του ανέφερε πως «κάποια φίλη του με ανδρικό ψευδώνυμο τού έδωσε ένα πορσελάνινο ουρητήριο ως γλυπτό»2.

 

Η Elsa von Freytag- Loringhoven γεννήθηκε το 1874 στην Γερμανία και απέκτησε τον τίτλο της βαρώνης μετά τον τρίτο της γάμο με έναν αριστοκράτη, ο οποίος, εν τέλει, την εγκατέλειψε. Έζησε στην Νέα Υόρκη και υπήρξε avant-gardist ποιήτρια, καθώς και μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους του κινήματος του ντανταϊσμού3 μαζί με τον M. Duchamp, τον M.Ray και τον F.Picabia.

 

Επρόκειτο για μία εκκεντρική προσωπικότητα· ήταν κλεπτομανής, εμφανιζόταν προκλητικά και κατασκεύαζε ιδιαίτερα κοστούμια από παράδοξα αντικείμενα (τσίγκινα κουτάκια τοματόσουπας, κλουβιά πουλιών ή κουτάλια). Πολλά χρόνια πριν την σύλληψη της ιδέας των readymades από τον Duchamp, η E. von Freytag- Loringhoven την υλοποιούσε, ούσα από τις πρώτες performance artists, εμβληματική φιγούρα του ντανταϊσμού και προάγγελος της punk κουλτούρας της Νέας Υόρκης του ‘60. Παράλληλα, διεκδικούσε (σεξουαλική) ισότητα και κατέρριπτε μαχητικά, μέσω της τέχνης και του τρόπου ζωής της, τα έμφυλα στερεότυπα της εποχής της.

Η βαρώνη γνωριζόταν με τον Duchamp, τον αποκαλούσε, μάλιστα, χαϊδευτικά M’Ars (My arse), ενώ εκείνος την θεωρούσε μία ευφυή καλλιτέχνιδα, πίστευε πως «αυτή είναι το ίδιο το μέλλον». Εντούτοις, δεν της δόθηκε ποτέ η ευκαιρία να διεκδικήσει την αυθεντικότητα του έργου της, το οποίο, τελικά, απορρίφθηκε από την έκθεση και στην συνέχεια χάθηκε. Άλλωστε, η E. von Freytag- Loringhoven ζούσε τότε στην Φιλαδέλφεια και πέθανε δέκα χρόνια αργότερα, το 1927.

Η «Κρήνη», ένα από τα σημαντικότερα έργα του κινήματος του ντανταϊσμού και αφετηρία των readymades αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς το 2004 ανακηρύχθηκε ένα από τα πιο επιδραστικά έργα της σύγχρονης τέχνης. Βάσει των ιστοτόπων των Tate Modern και MoMa, όπου εκτίθενται κάποιες από τις ρέπλικες του, αν και γίνεται αναφορά στην βαρώνη, το πορσελάνινο ουρητήριο και η ιδέα πίσω από αυτό ανήκει στον M. Duchamp. Το γεγονός οδηγεί ιστορικούς τέχνης και ερευνητές να επιμένουν στον επαναπροσδιορισμό και στην μεγαλύτερη εμβάθυνση στον ρόλο της γυναίκας στην τέχνη του 20ου αι. και την μοντέρνα τέχνη, εν γένει.

 

1 readymade βάσει του ορισμού που έχει δώσει ο Duchamp είναι «ένα κανονικό αντικείμενο που εξυψώνεται, προσλαμβάνοντας τη επιβλητικότητα του έργου τέχνης, απλώς και μόνο επειδή έχει επιλεγεί από τον καλλιτέχνη».

2 «Une de mes amies sous un pseudonyme masculin, Richard Mutt, avait envoyé une pissotière en porcelaine comme sculpture».

«ο ντανταϊσμός ήταν ένα καλλιτεχνικό κίνημα αισθητικής αναρχίας που αναπτύχθηκε μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο στις εικαστικές τέχνες καθώς και στη λογοτεχνία (κυρίως στην ποίηση), το θέατρο και την γραφιστική. Μεταξύ άλλων, το κίνημα ήταν και μια διαμαρτυρία ενάντια στη βαρβαρότητα του πολέμου και αυτού που οι Ντανταϊστές πίστευαν ότι ήταν μια καταπιεστική διανοητική αγκύλωση, τόσο στην τέχνη όσο και στην καθημερινότητα. Ο Ντανταϊσμός χαρακτηρίζεται από εσκεμμένο παραλογισμό και απόρριψη των κυρίαρχων ιδανικών της τέχνης. Επηρέασε μεταγενέστερα κινήματα, κυρίως τον σουρεαλισμό, που ουσιαστικά ήταν η μετεξέλιξή του». (https://el.wikipedia.org/wiki/Ντανταϊσμός)

 

 

Πηγές·

  1. Jones J. (2018, July 28), The Iconic Urinal & Work of Art, “Fountain,” Wasn’t Created by Marcel Duchamp But by the Pioneering Dada Artist Elsa von Freytag-Loringhoven Retrieved from http://www.openculture.com/2018/07/the-iconic-urinal-work-of-art-fountain-wasnt-created-by-marcel-duchamp.html
  2. Bayley S. (2016, July 16), The woman who really made Duchamp’s ‘Fountain’ Retrieved from https://www.spectator.co.uk/2016/07/the-woman-who-really-made-duchamps-fountain/
  3. Tate S. (2014, December 1), Shock news! Duchamp’s urinal was by a woman…..? Retrieved from https://artandwomen.wordpress.com/2014/12/01/shock-news-that-urinal-was-by-a-woman/
  4. Howarth S. (2000, April) ⏤ Revised Mundy J. (2015, August) Fountain: Summary Retrieved from https://www.tate.org.uk/art/artworks/duchamp-fountain-t07573
  5. 4ο ΓΕΛ ΙΛΙΟΥ (2017, Φεβρουάριος 9) Η κρήνη [Fountain] του Marcel Duchamp. Μα είναι αυτό τέχνη; Retrieved from http://notaeaesthaeticae.blogspot.com/2017/02/fountain-marcel-duchamp.html

δείτε επίσης

«Φώτα ,κάμερα… ΔΕΝ ΠΑΜΕ» : 7 ταινίες που λογοκρίθηκαν στο εξωτερικό. | Φκνσπ

 1. A clockwork orange, Stanley Kubrick (1971)   Απαγορεύτηκε κυρίως λόγω της βίας...
διαβάστε περισσότερα

Ομόρφυνε μια στάλα!

Μπήκε και ο Οκτώβρης και ενώ κάνουμε τον σταυρό μας που τον είδαμε κι αυτόν και δεν...
διαβάστε περισσότερα

Queermuseum: Μια πρόσφατη περίπτωση λογοκριμένης έκθεσης.

Η λογοκρισία στις τέχνες, όπως και σε κάθε εφαρμογή της, είναι άμεσα συνδεδεμένη με...
διαβάστε περισσότερα

B FOR BRECHT

  Μπέρτολτ Μπρεχτ. Το όνομα του συνδέθηκε με το Επικό Θέατρο, ένα κίνημα που...
διαβάστε περισσότερα

Τέχνη – πρόκληση σημειώσατε Χ

Κάθε γλώσσα είναι ένας κώδικας. Οι λέξεις κάθε γλώσσας αντιστοιχούν σε εικόνες και...
διαβάστε περισσότερα

Καλλιτέχνης θα πει, Γιώτα Γιάννα

Σάββατο βράδυ κι εμείς, οι κάποιας ηλικίας άνθρωποι, αποφεύγουμε τα ξεπορτίσματα, διότι ξυνίζουμε κατά την διαδικασία της ωρίμανσης, κάθισα στο σαλονάκι μου με ένα περίτεχνο ποτηράκι, κρυστάλινο, παρέα με το χειροποίητο λικέρ βύσσινο που ωριμάζει στο μπουκάλι.

διαβάστε περισσότερα

Μουσείο απο σκουπίδια

Μια μικρή εισαγωγή:   Πριν ξεκινήσω να γράφω το κυρίως κείμενο του άρθρου θα...
διαβάστε περισσότερα

A punk prayer

Το φεμινιστικό punk έχει τις ρίζες του στα 70s-80s, όπως και το punk, εν γένει....
διαβάστε περισσότερα

ΙΡΑΝ 2009

Καμιά φορά, ζώντας στο δικό μας ροζ σύννεφο αγνοούμε πράγματα που συμβαίνουν γύρω...
διαβάστε περισσότερα

O Αντονέν Αρτώ και το Θέατρο της Σκληρότητας

Ο Αντονέν Αρτώ γεννήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1896 στη Μασσαλία. Υπήρξε ηθοποιός,...
διαβάστε περισσότερα

Περισσότερα από την Μαριανίκη

Amaro dive, Ederlezi

Για την άνοιξη και τον ερχομό της έχουν γραφτεί και τραγουδηθεί πολλά, καθώς σηματοδοτεί την αναγέννηση της φύσης, έπειτα απ’ τον χειμώνα, καθώς και τον προάγγελο του καλοκαιριού.

περισσότερα

Το ουρητήριο, η βαρώνη και η λογοκλοπή

Κάθε γλώσσα είναι ένας κώδικας. Οι λέξεις κάθε γλώσσας αντιστοιχούν σε εικόνες και κάπως έτσι στήνεται και διαμορφώνεται το εκάστοτε πολιτισμικό περιβάλλον. Η «Κρήνη» (Fountain) πρόκειται για ένα έργο του 1917 που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Νέα Υόρκη στην...
περισσότερα

#FreeVenusofWillendorf · τέχνη, λογοκρισία και Facebook

Τον περασμένο Φεβρουάριο η φωτογραφία ενός έργου 30.000 χρόνων, της παλαιολιθικής εποχής, του Venus of Willendorf, ενός αγαλματιδίου που απεικονίζει την γυμνή θεά Αφροδίτη και βρίσκεται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης (Naturhistorisches Museum), αποτελώντας...
περισσότερα

Athens Games Festival ’17

Το Athens Games Festival, η πρώτη business-to-business συνάντηση για το ψηφιακό παιχνίδι στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και Επικοινωνίας του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης το σαββατοκύριακο...
περισσότερα

Τα γυμνά της Nelly’s στον Παρθενώνα

Η Έλλη Σουγιουλτζόγλου- Σεραϊδάρη (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο, Nelly’s) γεννήθηκε το 1899 στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας, μα μεγάλωσε στην Σμύρνη. Σπούδασε φωτογραφία και καλές τέχνες στην Γερμανία και γι’ αυτόν τον λόγο στο έργο της, όπως και στην ζωή της, δέσποζαν η...
περισσότερα
Exhibition alert

Έκθεση ζωγραφικής ( κολλάζ – γραμματόσημα) Μίμη Φωτόπουλου

Διάρκεια: 3-13 Μαΐου 2018 Τοποθεσία: Πολυχώρος πολιτισμού 24 Γράμματα, Χαλάνδρι, Πεντέλης 77, 1ος όροφος, εμπορικό κέντρο, Ερμείον Ιστότοπος: http://www.24grammata.com Παρασκευή απόγιωμα και εγώ – Γριά, μόνη, ψάχνει – κίνησα για το «χωριό» του Ευριπίδη, όπερ, το...
περισσότερα
Μόνιμες στήλες

Φτιάξε καφέ να στα πω

Η Absolute μας δίνει την δική της ματιά στην λογοκρισία
«Φώτα ,κάμερα… ΔΕΝ ΠΑΜΕ »: 7 ταινίες που λογοκρίθηκαν στο εξωτερικό.

Τα Παιδία Παίζει

Η Absolute μας δίνει την δική της ματιά στην λογοκρισία