Νεκρικά προσωπεία

Γνωρίστε την αρθρογράφο

Σοφία Αθανασοπούλου

Το προσωπείο διαπερνά όλους τους πολιτισμούς, περισσότερο ή λιγότερο «αναπτυγμένους» και όλες τις περιόδους, ήδη, από την Εποχή του Λίθου. Υπάρχουν πέντε είδη μάσκας : τα νεκρικά προσωπεία, τα αποτροπαϊκά, τα θρησκευτικά – τελετουργικά, τα θεατρικά και τα προσωπεία που χρησιμοποιούνται στο καρναβάλι.

Με τα νεκρικά προσωπεία αναπαράγεται η εικόνα του νεκρού. Τα συναντάμε στην Αίγυπτο και από εκεί, έρχονται στην Ευρώπη και στον ελλαδικό χώρο (Μυκήνες, Μακεδονία) και, αργότερα, στη Ρώμη. Επίσης, απαντώνται και σε άλλους πολιτισμούς, όπως στο Μεξικό, στην προκολομβιανή Αμερική(300 π.Χ – 1000 μ.Χ), το Σιάμ, την Καμπότζη και σε πολλές χώρες της Αφρικής. Είναι κατασκευασμένα από χρυσό ή πολύτιμους λίθους και άλλα ευτελή υλικά (π.χ. ξύλο).

Νεκρικό προσωπείο Αγαμέμνονα (1550 – 1500 π.Χ.)

Τα αποτροπαϊκά προσωπεία τοποθετούνταν στις πόρτες των σπιτιών ή των εργαστηρίων, ώστε αυτός που μπαίνει να τρομάζει και να δείχνει σεβασμό, έστω και από φόβο. Ακόμα, μπορούσε κανείς να τα δει στα τείχη των πόλεων, στα νομίσματα ή σε προσόψεις ναών. Στόχος ήταν η προστασία όποιου το έφερε, είτε ήταν θνητός, είτε αθάνατος και απειλούσε κάθε ξένο ή, απλώς, παρείσακτο. Ωστόσο, δεν ήταν απαραίτητα άσχημο, καθώς με την ομορφιά του μπορούσε να μαγνητίσει και να «αποπροσανατολίσει» τον εχθρό.

Μέδουσα – Γοργώ (αρχαϊκός ναός Κέρκυρας, 585 π.Χ.)

Στον ελλαδικό χώρο οι πιστοί του Διονύσου, οργανωμένοι σε θιάσους, ντύνονταν με προβιές ζώων και άλειφαν το πρόσωπό τους με κατακάθι κρασιού. Μέσω της μεταμφίεσης και του θρησκευτικού – τελετουργικού προσωπείου μεταφέρονταν σε έναν άλλο κόσμο. Έτσι, διαχωριζόταν ο μυημένος, από τον μη μυημένο και οριζόταν, ως εκπρόσωπος του υπερφυσικού.

Τα θεατρικά προσωπεία αποτέλεσαν συνέχεια των θρησκευτικών – τελετουργικών. Χρησιμοποιήθηκαν στο θέατρο από τις απαρχές του για να επιτευχθεί, μέσω αυτών, η εναλλαγή των ηρώων και των καταστάσεων. Βοηθούσαν τους ηθοποιούς να αναπτύξουν όλες τις αισθήσεις τους : με αρκετά  περιορισμένο το οπτικό τους πεδίο, έπρεπε να χρησιμοποιούν περισσότερο το σώμα και τη φωνή τους.

Τέλος, τα προσωπεία που χρησιμοποιούνται στο Καρναβάλι έχουν τις ρίζες τους στον καθολικό κόσμο. Τη Μεγάλη Παρασκευή, οι πιστοί ξόρκιζαν τη θλίψη φορώντας πολύχρωμες μάσκες και κυκλοφορούσαν στους δρόμους μεταφέροντας έναν ηθοποιό που αναπαριστούσε τον Χριστό δημιουργώντας ένα πανηγύρι χαρμολύπης. Στην Ιταλία, οι μεταμφιεσμένοι εμφανίζονται στους δρόμους την Πρωτοχρονιά, την ημέρα των Θεοφανείων και του Αγίου Αντωνίου (17/1).

Μάσκα Καρναβαλιού

Τι είναι τελικά το προσωπείο; Μοιάζει να είναι τόσο αντιφατικό, καθώς εμπλέκεται με το απόλυτα σοβαρό και το τρομακτικό που είναι ο θάνατος, αλλά και το απόλυτα αστείο και την απόλυτη εκτροπή από το κανονικό, το συνηθισμένο, το κοινωνικά αποδεκτό. Εμπλέκεται με το ψεύδος και την απόκρυψη, αλλά και την αποκάλυψη, μέσα από τη μεταμόρφωση και την αλήθεια και προκαλεί τρόμο, γέλιο, θαυμασμό, περισυλλογή, δέος.

δείτε επίσης

SOUL ANATOMIES – Μια έκθεση για τον ανθρώπινο ψυχισμό μας συστήνει έναν νέο χώρο τέχνης στην Αθήνα.

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά θέμα χρόνου να ασχοληθούμε με αυτό το...
διαβάστε περισσότερα

Από την Εποχή της Μαγείας στην Εποχή της Επιστήμης: ανθρώπινος νους και κοσμολογία (μέρος α΄)

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά θέμα χρόνου να ασχοληθούμε με αυτό το...
διαβάστε περισσότερα

Artists like Cats Soldiers like Dogs – Μια έκθεση για τις αδέσποτες γάτες της πλατείας προσκοπων.

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά θέμα χρόνου να ασχοληθούμε με αυτό το...
διαβάστε περισσότερα

Dream Big Too – Art Zone 42 | Exhibition Alert

Οι υποχρεώσεις και οι δουλείες μου με έσυραν στην ευρύτερη περιοχή του...
διαβάστε περισσότερα

Νύχτα πολιτισμού στην Αθήνα “Age is just a number” 2019 | Τι θα δείτε και που.

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά θέμα χρόνου να ασχοληθούμε με αυτό το...
διαβάστε περισσότερα

Παλεύοντας με τον πόνο – Frida Kahlo

Η Φρίντα μπήκε στη ζωή μου όπως μπαίνει ένα τριαντάφυλλο στην ζωή ενός παιδιού....
διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΕΙΝΑΙ ΓΙΟΡΤΗ – Κριτική του δίσκου “Οικόπεδο στο κύμα” των Amantes Amentes

Το καλοκαίρι του 2018 ο παραπολυφιλοςμου Μιχάλης Σαντοριναίος με προσκάλεσε στο...
διαβάστε περισσότερα

Εμείς, ο Κόσμος και η Waste Couture νοοτροπία – 9 Πράγματα Που Πρέπει να Σκεφτείς Πριν το Ταμείο | TimeCapsule

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά θέμα χρόνου να ασχοληθούμε με αυτό το...
διαβάστε περισσότερα

Περισσότερα από την Σοφία

Το σώμα ως μορφή έκφρασης και δημιουργίας

Η Τέχνη ως μορφή έκφρασης της δημιουργικότητας του ανθρώπου και ως όργανο προβολής του ωραίου(αν και σκοπός της δεν είναι πάντα το κάλλος, αφού δικαιώνεται ακόμα και στην ασχήμια) προκαλεί αισθητική συγκίνηση και απόλαυση τόσο στον δημιουργό όσο και στον αποδέκτη της....
περισσότερα

Θρησκευτική Τέχνη

Έχω την ευκαιρία να έχω φίλους από διαφορετικά πολιτικοθρησκευτικά backgrounds ανακαλύπτοντας έτσι εκφράσεις θρησκευτικής τέχνης οι οποίες είναι πολύ μακριά από την δική μου,

περισσότερα

Νικόλαος Γύζης: ο πρωτοπόρος του Συμβολισμού στην ελληνική ζωγραφική

Ο συμβολισμός, ως επίσημος όρος, εμφανίστηκε αρχικά στη λογοτεχνία, με το μανιφέστο που διατύπωσε ο ελληνικής καταγωγής Jean Moreas στην εφημερίδα «Le Figarο» (18.9.1886). Το έδαφος, όμως, είχαν ήδη προετοιμάσει οι θεωρίες του Schopenhauer, του Nietzsche, καθώς και τα...
περισσότερα

Νεκρικά προσωπεία

Κάθε γλώσσα είναι ένας κώδικας. Οι λέξεις κάθε γλώσσας αντιστοιχούν σε εικόνες και κάπως έτσι στήνεται και διαμορφώνεται το εκάστοτε πολιτισμικό περιβάλλον. Το προσωπείο διαπερνά όλους τους πολιτισμούς, περισσότερο ή λιγότερο «αναπτυγμένους» και όλες τις περιόδους,...
περισσότερα

LOW BUDGET ART : η εξέλιξη της Arte Povera ή σημείο αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης ;

Σε μία εποχή που μαστίζεται από την οικονομική κρίση σε όλους τους τομείς, η τέχνη θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση; Η απάντηση είναι γύρω μας : δίπλα σε έργα τέχνης όλων των μορφών (ζωγραφική, γλυπτική, θέατρο, μουσική…) ξεφυτρώνουν διαμαντάκια που το κόστος τους είναι ευτελούς αξίας σε σχέση με την «τροφή» την οποία προσφέρουν τόσο στους δημιουργούς τους όσο και στους αποδέκτες τους.

περισσότερα
Exhibition alert

Perpetual Flying απο την Σίσσυ Εισαγγελέα στο Artzone42

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά θέμα χρόνου να ασχοληθούμε με αυτό το παιχνίδι, που όπως καταλαβαίνετε, πιο άμεση σχέση με την τέχνη δεν θα μπορούσε να έχει. Την Πέμπτη 07/11 και ώρα 8.00 μ.μ. εγκαινιάζεται στην Artzone42, η πρώτη ατομική έκθεση της...
περισσότερα
Μόνιμες στήλες

Time Capsule

Η νέα μόνιμη στήλη της art.hub
Παλμύρα: Μια ξεχασμένη Μητρόπολη

Φτιάξε καφέ να στα πω

Η Absolute μας δίνει την δική της ματιά στην λογοκρισία
10 Μάσκες θανάτου που έμειναν στην ιστορία

Τα Παιδία Παίζει

Η Absolute μας δίνει την δική της ματιά στην λογοκρισία