Νεκρικά προσωπεία

Γνωρίστε την αρθρογράφο

Σοφία Αθανασοπούλου

Το προσωπείο διαπερνά όλους τους πολιτισμούς, περισσότερο ή λιγότερο «αναπτυγμένους» και όλες τις περιόδους, ήδη, από την Εποχή του Λίθου. Υπάρχουν πέντε είδη μάσκας : τα νεκρικά προσωπεία, τα αποτροπαϊκά, τα θρησκευτικά – τελετουργικά, τα θεατρικά και τα προσωπεία που χρησιμοποιούνται στο καρναβάλι.

Με τα νεκρικά προσωπεία αναπαράγεται η εικόνα του νεκρού. Τα συναντάμε στην Αίγυπτο και από εκεί, έρχονται στην Ευρώπη και στον ελλαδικό χώρο (Μυκήνες, Μακεδονία) και, αργότερα, στη Ρώμη. Επίσης, απαντώνται και σε άλλους πολιτισμούς, όπως στο Μεξικό, στην προκολομβιανή Αμερική(300 π.Χ – 1000 μ.Χ), το Σιάμ, την Καμπότζη και σε πολλές χώρες της Αφρικής. Είναι κατασκευασμένα από χρυσό ή πολύτιμους λίθους και άλλα ευτελή υλικά (π.χ. ξύλο).

Νεκρικό προσωπείο Αγαμέμνονα (1550 – 1500 π.Χ.)

Τα αποτροπαϊκά προσωπεία τοποθετούνταν στις πόρτες των σπιτιών ή των εργαστηρίων, ώστε αυτός που μπαίνει να τρομάζει και να δείχνει σεβασμό, έστω και από φόβο. Ακόμα, μπορούσε κανείς να τα δει στα τείχη των πόλεων, στα νομίσματα ή σε προσόψεις ναών. Στόχος ήταν η προστασία όποιου το έφερε, είτε ήταν θνητός, είτε αθάνατος και απειλούσε κάθε ξένο ή, απλώς, παρείσακτο. Ωστόσο, δεν ήταν απαραίτητα άσχημο, καθώς με την ομορφιά του μπορούσε να μαγνητίσει και να «αποπροσανατολίσει» τον εχθρό.

Μέδουσα – Γοργώ (αρχαϊκός ναός Κέρκυρας, 585 π.Χ.)

Στον ελλαδικό χώρο οι πιστοί του Διονύσου, οργανωμένοι σε θιάσους, ντύνονταν με προβιές ζώων και άλειφαν το πρόσωπό τους με κατακάθι κρασιού. Μέσω της μεταμφίεσης και του θρησκευτικού – τελετουργικού προσωπείου μεταφέρονταν σε έναν άλλο κόσμο. Έτσι, διαχωριζόταν ο μυημένος, από τον μη μυημένο και οριζόταν, ως εκπρόσωπος του υπερφυσικού.

Τα θεατρικά προσωπεία αποτέλεσαν συνέχεια των θρησκευτικών – τελετουργικών. Χρησιμοποιήθηκαν στο θέατρο από τις απαρχές του για να επιτευχθεί, μέσω αυτών, η εναλλαγή των ηρώων και των καταστάσεων. Βοηθούσαν τους ηθοποιούς να αναπτύξουν όλες τις αισθήσεις τους : με αρκετά  περιορισμένο το οπτικό τους πεδίο, έπρεπε να χρησιμοποιούν περισσότερο το σώμα και τη φωνή τους.

Τέλος, τα προσωπεία που χρησιμοποιούνται στο Καρναβάλι έχουν τις ρίζες τους στον καθολικό κόσμο. Τη Μεγάλη Παρασκευή, οι πιστοί ξόρκιζαν τη θλίψη φορώντας πολύχρωμες μάσκες και κυκλοφορούσαν στους δρόμους μεταφέροντας έναν ηθοποιό που αναπαριστούσε τον Χριστό δημιουργώντας ένα πανηγύρι χαρμολύπης. Στην Ιταλία, οι μεταμφιεσμένοι εμφανίζονται στους δρόμους την Πρωτοχρονιά, την ημέρα των Θεοφανείων και του Αγίου Αντωνίου (17/1).

Μάσκα Καρναβαλιού

Τι είναι τελικά το προσωπείο; Μοιάζει να είναι τόσο αντιφατικό, καθώς εμπλέκεται με το απόλυτα σοβαρό και το τρομακτικό που είναι ο θάνατος, αλλά και το απόλυτα αστείο και την απόλυτη εκτροπή από το κανονικό, το συνηθισμένο, το κοινωνικά αποδεκτό. Εμπλέκεται με το ψεύδος και την απόκρυψη, αλλά και την αποκάλυψη, μέσα από τη μεταμόρφωση και την αλήθεια και προκαλεί τρόμο, γέλιο, θαυμασμό, περισυλλογή, δέος.

δείτε επίσης

10 memorable χαρακτήρες comic με μάσκα

Όταν με ενημέρωσαν οι συμπάσχοντες τέχνης Arthub fellows για το θέμα του μήνα...
διαβάστε περισσότερα

10 Μάσκες θανάτου που έμειναν στην ιστορία

Όταν με ενημέρωσαν οι συμπάσχοντες τέχνης Arthub fellows για το θέμα του μήνα...
διαβάστε περισσότερα

Dream Big Too – Art Zone 42 | Exhibition Alert

Οι υποχρεώσεις και οι δουλείες μου με έσυραν στην ευρύτερη περιοχή του...
διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινα Δικαιώματα και Έμφυλη Ισότητα: φαινόμενα καθολικά ή κατά τόπους ;

«κανένα παρελθόν δεν εγγράφεται επιτυχώς στη συλλογική μνήμη ενός λαού, αν είναι ανιστόρητος και κανένα μέλλον δεν μπορεί να εγγυηθεί την κοινωνική αλλαγή, εάν οι πολίτες της δεν είναι επαρκώς ευαίσθητοι σε κοινωνικά ζητήματα»

διαβάστε περισσότερα

Παλεύοντας με τον πόνο – Frida Kahlo

Η Φρίντα μπήκε στη ζωή μου όπως μπαίνει ένα τριαντάφυλλο στην ζωή ενός παιδιού....
διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Πτυχιακών ΑΣΚΤ 2019

Μια ακόμα έκθεση πτυχιακών της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας άνοιξε τις...
διαβάστε περισσότερα

Ποιος θα γκρινιάξει για τους γκρινιάρηδες; Μια άποψη για τη σύγχρονη ποπ κουλτούρα.

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά θέμα χρόνου να ασχοληθούμε με αυτό το...
διαβάστε περισσότερα

Μια άποψη για την τέχνη

Ένα από τα μεγάλα ερωτήματα που έχουν ταλανίσει την ανθρωπότητα είναι αυτό περί του...
διαβάστε περισσότερα

Περισσότερα από την Σοφία

LOW BUDGET ART : η εξέλιξη της Arte Povera ή σημείο αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης ;

Σε μία εποχή που μαστίζεται από την οικονομική κρίση σε όλους τους τομείς, η τέχνη θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση; Η απάντηση είναι γύρω μας : δίπλα σε έργα τέχνης όλων των μορφών (ζωγραφική, γλυπτική, θέατρο, μουσική…) ξεφυτρώνουν διαμαντάκια που το κόστος τους είναι ευτελούς αξίας σε σχέση με την «τροφή» την οποία προσφέρουν τόσο στους δημιουργούς τους όσο και στους αποδέκτες τους.

περισσότερα

Άρωμα Γυναίκας στο Ευρωπαϊκό Θέατρο

Μήδεια, Άλκηστις, Αντιγόνη, Ιουλιέττα, Οφηλία και τόσες άλλες ηρωίδες του θεάτρου που τα πάθη τους συγκίνησαν και συνεχίζουν να συγκινούν τους θεατές κάθε φορά που ανεβαίνουν στη σκηνή. Γυναικείοι ρόλοι που από την αρχή της καριέρας τους και μέχρι και τους διαδόχους...
περισσότερα

Graffiti

Graffiti: Ο τοίχος είχε τη δική του ιστορία ή τη γράφουν...
περισσότερα

Οδεύοντας στην τέχνη του 20ου αιώνα

Λίγο πριν την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Marcel Duchamp ένας όχι τόσο νεαρός, αλλά βαθιά απογοητευμένος

περισσότερα

Τέχνη ή/και πρόκληση; Ο λόγος στους δημιουργούς

Η τέχνη πέρα από την έκφραση και την απόδοση του αισθητικά ωραίου, προχωρά συχνά και στην αποτύπωση κοινωνικών ή άλλων προβληματισμών προβάλλοντας τις αρνητικές, τις άσχημες, ακόμη και τις αποτρόπαιες πτυχές της ζωής. Δεν θα πρέπει επομένως να ταυτίζουμε την τέχνη...
περισσότερα
Exhibition alert

Dream Big Too – Art Zone 42 | Exhibition Alert

Οι υποχρεώσεις και οι δουλείες μου με έσυραν στην ευρύτερη περιοχή του «Ευαγγελισμού» κι εκεί που έχω αρχίζει να εκνευρίζομαι φανερά πλέον με τα φανάρια της Βας. Κωνσταντίνου, καθότι ως Γριά δεν δύναμαι να τρέξω να προλάβω να σώσω το τομάρι μου, αποφάσισα να προσθέσω...
περισσότερα
Μόνιμες στήλες

Time Capsule

Η νέα μόνιμη στήλη της art.hub
Παλμύρα: Μια ξεχασμένη Μητρόπολη

Φτιάξε καφέ να στα πω

Η Absolute μας δίνει την δική της ματιά στην λογοκρισία
10 Μάσκες θανάτου που έμειναν στην ιστορία

Τα Παιδία Παίζει

Η Absolute μας δίνει την δική της ματιά στην λογοκρισία