Μια άποψη για την τέχνη

«Η τέχνη μπορεί να πάρει θέση στο πλευρό των πολλών και να αποθέσει τη μοίρα τους στα ίδια τους τα χέρια»
~Μπέρτολντ Μπρέχτ

 

Ένα από τα μεγάλα ερωτήματα που έχουν ταλανίσει την ανθρωπότητα είναι αυτό περί του τι εστί τέχνη. Όλοι όσοι ανήκουν στο χώρο της αλλά και όσοι συγκινούνται από αυτήν ή επιδιώκουν να έρθουν σε επαφή μαζί της και με τις διάφορες μορφές της έχουν αναρωτηθεί στον έναν ή στον άλλο βαθμό ‘Τι είναι τέχνη;’ ή ‘Αυτό θεωρείται τέχνη;’. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η προσπάθεια να παρουσιάσω την δική μου άποψη για την ερμηνεία του όρου, ενός όρου βαθιά συνδεδεμένου με την πολιτική και το πολιτικό γίγνεσθαι.

Τι είναι λοιπόν τέχνη; Η απάντηση είναι δύσκολη καθώς όντας ένας πλούσιος και πολυποίκιλος τρόπος έκφρασης, εύκολα κανείς μπορεί στην προσπάθεια ερμηνείας του να του στερήσει περιεχόμενο και να τον απλουστεύσει. Όπως έλεγε ο Μαρξ, η τέχνη είναι μια μορφή κοινωνικής συνείδησης, που αντανακλά υποκειμενικά την πραγματικότητα μέσα από τον καλλιτέχνη και γενικότερα τον άνθρωπο. Πρωτίστως όμως η τέχνη είναι μια μορφή εργασίας, ένας τρόπος δηλαδή που ο άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει και να τιθασεύσει τον κόσμο γύρω του, πλάι στην πρακτική και επιστημονική εργασία. Πιο συγκεκριμένα, όπως ο άνθρωπος προσεγγίζει την πραγματικότητα γύρω του με την τεχνική εργασία για να παράγει αγαθά που θα του καλύψουν τις ανάγκες του, όπως ο άνθρωπος πασχίζει με την επιστήμη να μάθει τους νόμους και της νομοτέλειες με τις οποίες η φύση και η κοινωνία κινούνται, έτσι και με την τέχνη ο άνθρωπος προσεγγίζει την πραγματικότητα μέσω του πρίσματος των αισθήσεων, των συναισθημάτων και του ψυχικού του κόσμου σε συνδυασμό φυσικά με την πρακτική εργασία (καθώς κάθε έργο τέχνης για να υπάρξει χρειάζεται να αποτυπωθεί πρακτικά από τον καλλιτέχνη).

Αυτή η πτυχή είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς όπως έγραφε και ο Ένγκελς ‘η συνειδητή εργασία είναι το ειδοποιό χαρακτηριστικό του ανθρώπου’ γιατί η εξανθρώπιση του πιθήκου, η διαμόρφωση δηλαδή του σύγχρονου ανθρώπου έγινε μέσα από την εργασία του.

Ας ανατρέξουμε όμως στην καταγωγή της τέχνης, εκεί δηλαδή που είναι ξεκάθαρη η σύνδεσή της με την εργασία. Οι τελετουργικοί χοροί των προγόνων μας πριν τα κυνήγια τους, οι χαραγμένες μορφές ζώων στις σπηλιές, τα διάφορα αγαλματίδια που έφτιαχναν, όλα αυτά δεν ήταν κάτι που προέκυψε στα πλαίσια πολυτέλειας και ελεύθερου χρόνου αλλά πλάι στην εργασία στο πλαίσιο της προσπάθειας του ανθρώπου να προσεγγίσει αισθητικά τον κόσμο γύρω του, να τον αφομοιώσει, να τον ερμηνεύσει και εν τέλει να τον δαμάσει. Προέκυψε ως κάτι το απαραίτητο για να τον ενδυναμώσει στην προσπάθειά του να αντιμετωπίσει την φύση που στεκόταν απέναντί του, άγνωστη και απειλητική. Προφανώς είναι αναντίρρητο ότι στην πορεία της εξέλιξης του ανθρώπου η τέχνη διαχωρίστηκε και αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός τομέας της ανθρώπινης εργασίας.

Έτσι λοιπόν, κατανοώντας αυτή την προέλευση και διάσταση της τέχνης γίνεται ξεκάθαρο ότι η τέχνη έχει ως σκοπό, ακόμα και στις μέρες μας, την ιδιοποίηση της πραγματικότητας από τον άνθρωπο, την ερμηνεία της και την ανάλυσή της. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι η πραγματικότητα που αναφέρω δεν αφορά μόνο στη φύση και στους νόμους της αλλά και στην κοινωνία, μια κοινωνία που επίσης βρίσκεται και θα βρίσκεται σε κίνηση και που αποτελεί κομμάτι της πραγματικότητας, υπαγόμενη στους δικούς της νόμος και νομοτέλειες. Κατ’ αυτή τη θέαση των πραγμάτων, η τέχνη έχει τον ρόλο της αλλαγής και της προόδου, και ο καλλιτέχνης βρίσκεται σε μια αλληλεπίδραση με το κοινό του. Ένα αντιδραστικό έργο τέχνης κατακρίνεται για την ξεπερασμένη ιδέα που εκφράζει, μια ιδέα που πιθανώς ανήκει σε μια πιο συντηρητική εποχή. Ένα προοδευτικό έργο τέχνης επικροτείται και αγκαλιάζεται γιατί εκφράζει κάτι το σύγχρονο ή κάτι το μη ήδη κεκτημένο αλλά αναγκαίο στο σήμερα. Φυσικά η αντίληψη του κάθε έργου τέχνης ποτέ δεν θα είναι ενιαία από την κοινωνία καθώς αυτή (τουλάχιστον για λίγο ακόμα) αποτελείται από δύο διαφορετικές τάξεις που συγκρούονται, με την αστική να κυριαρχεί, και δύο διαφορετικές κατ’ επέκταση προσεγγίσεις του κόσμου.

Άρα λοιπόν ο κάθε καλλιτέχνης οφείλει να αναζητά το πρωτοπόρο, το σύγχρονο και το αναγκαίο στο σήμερα ως μούσα του γιατί οφείλει να κατανοεί την δύναμη και τις δυνατότητες της δουλειάς του. Πρέπει να προάγει και να εξυψώνει το κοινό του και όχι να το ακολουθεί, σφυγμομετρώντας τις ανάγκες και τις δυνατότητες της εποχής του, καθώς η πραγματικά πρωτοπόρα τέχνη χαράζει το δρόμο της προόδου και είναι η πιο πιστή στο ρόλο της.

 

 

δείτε επίσης

Όταν η επιστήμη γίνεται τέχνη.

Ζούμε σε μια εποχή που αναμφισβήτητα η...
διαβάστε περισσότερα

Μόδα και Σεξουαλική Απελευθέρωση

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά...
διαβάστε περισσότερα

10 Πίνακες που εκλάπησαν – και αγνοείται η τύχη τους

Δεν ξέρω για εσάς αλλά εγώ πολλές φορές όταν πηγαίνω σε ένα μουσείο πιάνω τον εαυτό...
διαβάστε περισσότερα

Beauty is in the eye of the beholder. Isn’t it?

Ωραίος, άσχημος, γλυκιά, όμορφη, χάλι μαύρο, όλα αυτά είναι επίθετα που όλοι έχουμε...
διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΣΕΙΣ, Ζωγραφική και Ταπισερί στην Ελλάδα από το 1960 έως σήμερα | Exhibition Alert

Η ταπισερί είναι ένας τρόπος έκφρασης που προσωπικά θα μπορούσα να πω οτι δεν τον...
διαβάστε περισσότερα

Artists like Cats Soldiers like Dogs – Μια έκθεση για τις αδέσποτες γάτες της πλατείας προσκοπων.

Από τη μέρα που ξεκίνησε η στήλη ήταν απλά θέμα χρόνου να ασχοληθούμε με αυτό το...
διαβάστε περισσότερα

Rock’n’Roll Girls: 6 Groupies που άφησαν το σημάδι τους στη σύγχρονη μόδα

Οι Groupies έκαναν την εμφάνισή τους τη δεκαετία του '60 και μεσουράνησαν τη...
διαβάστε περισσότερα

H Banda Iovanica στο Γυάλινο μουσικό θέατρο για ένα μοναδικό ταξίδι στην μουσική παράδοση των Βαλκανίων.

Μια εξέχουσα συναυλία θα πραγματοποιηθεί αυτήν την Κυριακή στις 9:30 μ.μ. στο...
διαβάστε περισσότερα

Exhibition alert

Νοσταλγία – Μια ομαδική έκθεση για τα 20 χρόνια του μουσείου Φρυσίρα

Νοσταλγία, μια έκθεση που μας παρουσιάζει 56 καταξιωμένος και γνωστούς Έλληνες καλλιτέχνες που τα έργα τους ανήκουν στη συλλογή Θεοχαράκη, αλλά είχαν αποκτηθεί πριν την ίδρυση και δημιουργία του μουσείου. Μέσα από αυτή την έκθεση έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε και να...
περισσότερα

Μόνιμες στήλες

Φτιάξε καφέ να στα πω

Η Absolute μας δίνει την δική της ματιά στην λογοκρισία
10 Μάσκες θανάτου που έμειναν στην ιστορία