7 απεικονίσεις της Μέδουσας στην Τέχνη

 

 

 

του Νίκου Διαμάντη

Όλοι γνωρίζουμε την ιστορία της Μέδουσας και του Περσέα. Η γοργόνα (όχι με την σύγχρονη φυσικά σημασία), που με την τρομακτική εμφάνισή της, με φίδια αντί για μαλλιά, που ένα κοίταγμα αρκούσε για να μετατραπείς σε πέτρα και που ο Περσέας την αποκεφάλισε χρησιμοποιώντας την ασπίδα του ως καθρέφτη για να μην την αντικρίσει. Με τον αποκεφαλισμό, το κεφάλι της Μέδουσας, γνωστό και ως γοργόνιο, διατήρησε την τρομακτική δύναμή του και κοσμούσε την ασπίδα της Αθήνας, προκαλώντας τρόμο στους εχθρούς της.

 Προφανώς λοιπόν η Μέδουσα ΤΑ ΣΠΑΕΙ! Προφανώς επίσης η ιστορία που ξέρουμε είναι μισή. Η Μέδουσα είχε και άλλες αδερφές γοργόνες, τη Σθενώ και την Ευρυάλη αλλά επειδή αυτές ήταν αθάνατες ο Περσέας έκανε την κότα και δεν πλησίασε στα μέρη τους. Την τρομερή εμφάνισή τους, οι τρεις αδερφές την όφειλαν σε μια κατάρα της θεάς Αθήνας. Όταν η Μέδουσα βιάστηκε από τον Ποσειδώνα στο ναό της Αθηνάς, η Αθηνά επειδή έβλεπε Big Brother και ήταν μάλλον θεότητα του Ισλάμ και όχι της αρχαίας Ελλάδας, θεώρησε ως υπαίτιο την Μέδουσα και την μεταμόρφωσε σε τέρας (όπως και τις αδερφές της που της συμπαραστάθηκαν) και με τον Ποσειδώνα όλα καλά, πάρα το ότι της ατίμωσε τον ναό, γιατί μάλλον συμφώνησαν ότι η Μέδουσα φορούσε κάτι προκλητικό και άρα καλά να πάθει.

 

Κάπως έτσι λοιπόν, καταλαβαίνει κανείς γιατί οι ιδιαιτερότητες της ιστορίας της Μέδουσας, της εμφάνισής της, καθώς και οι εντυπωσιακές δυνάμεις της την ανέδειξαν ως σύμβολο ομορφιάς, δύναμης, κυριαρχίας (ετυμολογία: Μέδουσα =μέσω που σημαίνει κυριαρχώ) και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλά έργα τέχνης.

Αποτέλεσε επίσης και σύμβολο γαλλικής ελευθερίας μετά τη Γαλλική Επανάσταση, κόντρα στο συμβολισμό της αγγλικής ελευθερίας, την θέα Αθηνά. 

Έτσι μπαίνουμε στο θέμα μας:

Επτά απεικονίσεις της Μέδουσας στην Τέχνη

 

1. Caravaggio

Ο πίνακας του Caravaggio γνωστός και ως “Ο Αποκεφαλισμός της Μέδουσας”, αποτυπώνει τη στιγμή που ο Περσέας αποκεφάλισε τη γοργόνα, ενώ το κεφάλι της δεν έχει πεθάνει ακόμα, ρίχνοντας μια τελευταία φοβερή ματιά συνειδητοποίησης του επερχόμενου θανάτου. 

 Ο ζωγράφος δημιούργησε 2 πίνακες με το ίδιο θέμα, έναν το 1596 και έναν το 1597.

Το πρόσωπο στον πίνακα δεν είναι άλλο παρά το δικό του και εικάζεται ότι έτσι υποδηλώνει την ανοσία του στο βλέμμα του τέρατος. Το θέμα του πίνακα συμβαδίζει με την έλξη του Ζωγράφου για τη βία και το ρεαλισμό. Πιο συγκεκριμένα ο Αποκεφαλισμός διαπερνά το έργο του με διάφορους ανάλογους πίνακες, όπως “Ο Δαυίδ με το κεφάλι του Γολιάθ”, “Ο Αποκεφαλισμός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή” κ.α.

 

2. Benvenuto Cellini

Το παρόν άγαλμα βρίσκεται στη Φλωρεντία, συγκεκριμένα στην πλατεία Piazza della Signoria και κατασκευάστηκε την περίοδο 1545 – 1554. Κοιτώντας κάνεις το άγαλμα από πίσω, διακρίνει στο κράνος του Περσέα το πρόσωπο του γλύπτη. Παράλληλα, το άγαλμα θεωρείται το πρώτο μετά τολην κλασσική εποχή, που η βάση διαθέτει μορφή (συγκεκριμένα το ακέφαλο σώμα της Μέδουσας) συμμετέχοντας ουσιαστικά στη σύνθεση.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι το άγαλμα είναι μπρούτζινο, υλικό που δεν είχε χρησιμοποιηθεί στην γλυπτική για σχεδόν μισό αιώνα. Ο Cellini χύτευσε το άγαλμα σε ένα ενιαίο κομμάτι – αντίθετα με τις τεχνικές της εποχής που χύτευαν διαφορετικά τμήματα των αγαλμάτων για να τα ενώσουν στο τέλος-, κάνοντας ένα προσωπικό statement για το έργο του, καθώς είχε να ανταγωνιστεί τέρατα γλυπτικής όπως τον Michelangelo.

 

3. Versace

Όπως είπαμε πιο πάνω – εκτός αν δεν πρόσεχες και άρα είσαι απαράδεκτος- η Μέδουσα δεν ήταν πάντα τέρας. Πριν την κατάρα της Αθηνάς, ήταν μια πανέμορφη γυναίκα που οι άντρες σαγηνεύονταν στη θέα της. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που ο Gianni Versace, ο ιδρυτής του πασίγνωστου οίκου μόδας, επέλεξε την Μέδουσα για σύμβολό του, στην ανθρώπινη μορφή της όμως.

 Το λογότυπο προήλθε από το πάτωμα ερειπίων στην περιοχή Reggio Calabria όπου ο μόδιστρος έπαιζε μικρός με τα αδέρφια του.

 Αξίζει να σημειωθεί ότι η αδερφή του, Donatella Versace, μεγάλωσε και αποδέχτηκε το γήρας με χάρη και γοητεία και έτσι δεν μοιάζει καθόλου με μυθολογικό τέρας και κανείς δεν πετρώνει κοιτώντας την.

 

4. Urania’s Mirror or A View of the Heavens

Ο Περσέας, εκτός του ότι σκότωσε τη Μέδουσα είχε και μια σειρά από άλλα ηρωικά κατορθώματα στο βιογραφικό του, οπότε είναι πολύ λογικό που, όταν πέθανε, οι θεοί του Ολύμπου τον έκαναν αστερισμό. Ήταν κάτι σαν το Hollywood Walk of Fame για την εποχή, το να σε κάνουν αστερισμό.

 

Έτσι λοιπόν, το 1824, κυκλοφόρησε ο Καθρέφτης της Ουρανίας (της μούσας δηλαδή της αστρονομίας), μια σειρά από κάρτες με απεικονίσεις των αστερισμών, όπου οι θέσεις των αστεριών ήταν τρυπημένες και, τοποθετώντας την κάρτα μπροστά από φως, μπορούσε κανείς να δει το σχήμα του αστερισμού. Σε αυτή τη συλλογή η Μέδουσα, ή καλύτερα το κεφάλι της, αποδίδεται τερατόμορφα, με τον Περσέα να το κρατάει από τα μαλλιά-φίδια. Fun fact εδώ, σχεδόν σε όλες τις απεικονίσεις, όταν η Μέδουσα αποκεφαλίζεται, τα φίδια στο κεφάλι της παραμένουν ζωντανά.

 Η συλλογή αυτή των καρτών αρχικά ειπώθηκε ότι σχεδιάστηκε από “μια κυρία”, αλλά όπως αποδείχτηκε αργότερα ήταν έργο του αιδεσιμότατου Richard Rouse Bloxam. Η ανακάλυψη της πραγματικής ταυτότητας του Ζωγράφου  έγινε 170 χρόνια μετά, όταν κάποια  έγγραφα ήρθαν στην επιφάνεια. Ο λόγος της απόκρυψης της ταυτότητας του Ζωγράφου κατά πάσα πιθανότητα είναι διαφημιστικός, εκτός αν ο αιδεσιμότατος ήθελε να μοιραστεί μαζί μας κάτι που δεν μπορούσε εκείνη την εποχή (wink, wink).

 

5. Clash of the Titans (1981)

Φεύγουμε από τις καλές τέχνες και πλέον πάμε στην 7η Τέχνη, δηλαδή τον κινηματογράφο.

To Clash of the Titans αποτελεί μια Βρετανοαμερικανική παραγωγή σε σκηνοθεσία Desmond Davis, με θέμα τη ζωή του Περσέα. Η Μέδουσα απεικονίζεται ως τοξότης και πέρα από τα φίδια αντί για μαλλιά, έχει και σώμα φιδιού από την μέση και κάτω. Η απεικόνισή της επιτεύχθηκε με την τεχνική stop motion, ενώ η ίδια ήταν φτιαγμένη από εύπλαστο πηλό που αναπροσαρμοζόταν για την απόδοση της κίνησης και των εκφράσεων.

Η ταινία θεωρείται μια από τις cult ταινίες του διεθνή κινηματογράφου.

 

6. Βασιλική Κινστέρνα της Κωνσταντινούπολης

 Πρόκειται για μια δεξαμενή νερού στην Κωνσταντινούπολη που κατασκευάστηκε πιθανώς από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο αλλά καταστράφηκε το 475 μ.Χ. Η σημερινή της μορφή διαμορφώθηκε κατά την ανακατασκευή της το 542 μ.Χ. από τον Ιουστινιανό Α’, λίγο μετά την Στάση του Νίκα.

 Η Κινστέρνα υδροδοτούσε το Μέγα Παλάτιον, καθώς και τμήμα της Κωνσταντινούπολης.

 Που κολλάει όμως η Μέδουσα; Στη βορειοδυτική λοιπόν γωνία της Κινστέρνας, υπάρχουν δύο πέτρινα κεφάλια Μέδουσας που χρησιμοποιούνται ως βάσεις για 2 από τις 336 κολώνες της οροφής. Το εντυπωσιακό είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει την προέλευσή τους, ή ακόμα ακόμα αν υπήρχαν στην πρώτη Κινστέρνα. Η παράδοση θέλει τα κεφάλια στραμμένα για να αποδυναμώνεται το πανίσχυρο βλέμμα της γοργόνας. Μια άλλη θεωρία όμως λέει πως είναι ένδειξη του πατάγματος του Δωδεκαθεϊσμού από τον Χριστιανισμό.

 

7. Salvador Dali

Δεν έχουμε να πούμε πολλά εδώ. Πρόκειται για ένα από τα άγνωστα σχετικά έργα του σουρεαλιστή Ζωγράφου. Πηγή έμπνευσης προφανώς είναι και εδώ η Μέδουσα. Το σκίτσο όμως κερδίζει την τιμητική του στη λίστα μας για το χαρακτηριστικό ότι η Μέδουσα αντί για φίδια στα μαλλιά, έχει πλοκάμια. Ο ζωγράφος για να πετύχει το εντυπωσιακό αποτέλεσμα, βούτηξε ένα νεκρό χταπόδι που βρήκε στην παραλία σε οξύ, και στη συνέχεια το αποτύπωσε στο χαρτί. Ήταν λίγο σάπιος…

 

Έτσι λοιπόν φτάνουμε στο τέλος. Μπορεί η λίστα να εμπεριέχει και λίγο περισσότερο τον Περσέα απ’ ότι θα θέλαμε, αλλά πλάι στο βασιλικό ποτίζεται και η γλάστρα.

  δείτε επίσης

Ο Πολιτισμός ως Δούρειος Ίππος

 Ο Πολιτισμός ως έννοια προκύπτει στη...
διαβάστε περισσότερα

Η φωτογραφία της Τίνα Μοντόττι

Έπεσα επάνω στο όνομα της διαβάζοντας με...
διαβάστε περισσότερα

Ito Junji: Ο mangaka του Τρόμου

 Κουράστηκες από τις σπλατεριές; Βαρέθηκες...
διαβάστε περισσότερα

Οι έννοιες την εποχή της παγκοσμιοποίησης: μερικές σκέψεις

Ο κόσμος αναδημιουργείται, Η μαζική...
διαβάστε περισσότερα

Ντίλια Ντάρμπισιερ: Η Γλύπτρια του Ήχου

Το έτος είναι 1963. Σε ένα κακοφωτισμένο δωμάτιο του Ραδιοφωνικού Εργαστηρίου του...
διαβάστε περισσότερα

Συναυλία στη μνήμη του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα

«Σα να έζησε τη ζωή του με μια ανάσα ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας κι όταν ήρθε η ώρα...
διαβάστε περισσότερα

«Θωρηκτό Ποτέμκιν» με live μουσική στον κήπο του Μεγάρου

Η ανακάλυψη των αρχαιολογικών ευρημάτων στον χώρο του υπό κατασκευή σταθμού...
διαβάστε περισσότερα

Μήδεια του “Μποστ” – Μια σατιρική κωμωδία σε περιοδεία

Η σατιρική κωμωδία του Μποστ ξεκινά την περιοδεία της σε διάφορα μέρη της χώρας...
διαβάστε περισσότερα

Exhibition alert

Έκθεση ψηφιδωτού “Ακούω την Σιωπή” της Αγλαΐας Πειθή στην ART ZONE 42

Την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2020, εγκαινιάζεται από τις 17.00 έως και τις 22.00 η ατομική έκθεση ψηφιδωτού της Αγλαΐας Πειθή με τίτλο ''Ακούω τη σιωπή''. Η έκθεση θα διαρκέσει έως και τις 14 . Την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2020, εγκαινιάζεται από τις 17.00 έως και τις 22.00 η...
περισσότερα

 

Μόνιμες στήλες