Η Ασθένεια στην Τέχνη: Δέκα πίνακες | Φτιάξε καφέ να στα πω!

Τις δύσκολες αυτές μέρες όπου βρισκόμαστε εν μέσω της πανδημίας του Sars Covid 19 πέρα από τη νέα στήλη μας Αντί Εξόδου με προτάσεις για την ανία, δραττόμαστε της ευκαιρίας για ένα αφιέρωμα. Όπως λοιπόν μαρτυράει και ο τίτλος, παρουσιάζουμε δέκα πίνακες με θέμα την αρρώστια. Ιδού.

1. “Το μάθημα Ανατομίας του Δρ. Nicolaes Tulp”

Πρόκειται για τον πασίγνωστο πίνακα του Rembrandt του 1632. Ο παρόν πίνακας βρίσκεται στη Βασιλική Πινακοθήκη Mauritshuis στη Χάγη.
Ο Rembrandt απαθανάτιζε σε όλα  τα πορτραίτα του τόσο έντονα τη λεπτομέρεια με αποτέλεσμα να είναι ευδιάκριτα στα μάτια των ειδικών προβλήματα υγείας που έφερε ο απεικονιζόμενος που απέδωσε ο Rembrandt άθελά του.
Συγκεκριμένα ο Rembrandt εικάζεται ότι απασχολήθηκε πολύ από το θέμα του θανάτου καθώς ο ίδιος έχασε και τις δύο συζύγους του από ασθένειες, καθώς και 4 εκ των 5 παιδιών του.
Χαρακτηριστικό του παρόντος πίνακα όμως δεν είναι ο θάνατος και η ασθένεια, αλλά η ζωή που αποδίδεται από το ενδιαφέρον και την κίνηση των εκπαιδευόμενων γιατρών πάνω από την σωρό του ασθενή.

 
2. Πορτραίτο του Gerard de Lairesse

Άλλος ένας πίνακας του Rembrandt του 1665 που απεικονίζει τον ζωγράφο και θεωρητικό της τέχνης Gerard de Lairesse.
Αν και δεν έχει θέμα την αρρώστια, αξίζει να αναφερθεί καθώς τα σημάδια της σύφιλης είναι εμφανή στην περιοχή της μύτης του εικονιζόμενου, μιας αρρώστιας που θέριζε εκείνη την εποχή. Ο πίνακας βρίσκεται στο Met της Νέας Υόρκης.

 
3. Ο κόσμος της Χριστίνας

Πρόκειται για έναν πίνακα που ίσως θυμάστε από το βιβλίο των θρησκευτικών (μη με ρωτάτε ποιο και ποιας τάξης, δεν πολυπρόσεχα),του Ζωγράφου Andrew Wyeth, κατασκευασμένος το 1948. Ρεαλισμός και μάλιστα πολύ σκληρός λόγω του θέματος που απεικονίζει. Η Christina Olson ήταν γειτόνισσα του ζωγράφου και έπασχε (μάλλον) από την ασθένεια Charcot–Marie–Tooth, μια εκ γενετής εκφυλιστική νόσο του νευρικού συστήματος.
Ο Andrew Wyeth εμπνεύστηκε τον πίνακα όταν είδε την νεαρή γειτόνισσά του να σέρνεται σε ένα κοντινό χωράφι πηγαίνοντας προς το σπίτι της. Ο πίνακας δεν απεικονίζει παρόλα αυτά την Christina, καθώς ως μοντέλο χρησιμοποιήθηκε η σύζυγος του ζωγράφου.
Το σπίτι που απεικονίζεται είναι το σπίτι της οικογένειας Olson στο Cushing του Μέιν, το οποίο λειτουργεί για το κοινό και αποτελεί σημείο ιστορικού ενδιαφέροντος.
Ο πίνακας βρίσκεται στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης.

 
4. Οπισθότονος

Πρόκειται για έναν πίνακα αφιερωμένο στον τέτανο. Κατασκευάστηκε το 1809 από τον Sir Charles Bell, χειρουργός, νευρολόγος αλλά και καλλιτέχνης και εμφανίζεται πολλές φορές σε επιστημονικά βιβλία ιατρικής.
Απεικονίζει έναν ασθενή που υφίσταται σπασμό προς τα πίσω (εξ ου και ο τίτλος από την επιστημονική ορολογία του φαινομένου), οφειλόμενο στον τέτανο ο οποίος αποτελεί κι αυτός μια ασθένεια του νευρικού συστήματος.
Fun fact: Εικάζεται ότι και ο Άγνωστος Στρατιώτης που κοσμεί την Βουλή έχει πεθάνει από τέτανο, εξ ου και η παρόμοια στάση του σώματός του.
Ο πίνακας βρίσκεται στο Βασιλικό Κολέγιο Χειρουργών του Εδιμβούργου στη Σκωτία.

 
5. Κληρονομιά

1897. Ο Munch βρίσκεται σε μια αίθουσα αναμονής και βλέπει μια γυναίκα να θρηνεί το ετοιμοθάνατο νεογέννητό της που πάσχει από κληρονομική σύφιλη. Η σύφιλη ως σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα μεταφέρεται και από τις εγκύους γυναίκες στα παιδιά που κυοφορούν.
Στον πίνακα του Munch το παιδί εμφανίζεται να έχει αφύσικα μεγάλο κεφάλι, λεπτά άκρα και έναν κόκκινο ερεθισμό στο στήθος του, χαρακτηριστικά που εμφανίζουν τα παιδιά που γεννιούνται με σύφιλη.
Από το πάγκο που κάθεται η κλαίουσα φιγούρα αλλά και από τις κρεμασμένες ανακοινώσεις στον τοίχο, καταλαβαίνουμε πως βρίσκεται σε αίθουσα αναμονής.
Ο συμβολισμός δεν λείπει από αυτό το έργο καθώς το μοτίβο του φορέματος της γυναίκας αποτελείται από φθινοπωρινά φύλλα που πέφτουν, σύμβολο του θανάτου. Τα χρώματα που επέλεξε ο ζωγράφος (κόκκινο, πράσινο, άσπρο και μαύρο) δεν είναι επίσης τυχαία καθώς συνοδεύουν πολύ συχνά πίνακες με θεματολογία όπως τον θάνατο και την αρρώστια.
Για τον πίνακά του αυτόν, ο Munch δέχτηκε σκληρή κριτική. Έχοντας ασχοληθεί με θέματα taboo στο έργο του όπως την σεξουαλικότητα, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και την πορνεία, το κοινό του θεώρησε πως με την Κληρονομιά ξεπέρασε τα όρια.
Ο πίνακας βρίσκεται στο Μουσείο Munch του Όσλο στη Νορβηγία.

 
6. Utermohlen

Ο τίτλος αυτού του έργου είναι απλά το επώνυμο του ζωγράφου William Utermohlen και κατασκευάστηκε το 2000. Θέμα του; Το Αλτσχάιμερ.
Πρόκειται για μια αυτοπροσωπογραφία του ζωγράφου, ο οποίος έκανε μια σειρά πορτραίτων του εαυτού του αφού έμαθε ότι διαγνώστηκε με Αλτσχάιμερ. Ο παρόν πίνακας είναι ο τελευταίος της σειράς και απεικονίζει τη βασανιστική πραγματικότητα του να ζεις με την νόσο και να συνειδητοποιείς την σταδιακή φθορά σου και την απώλεια του εαυτού σου. Αυτό καθίσταται σαφές από τα παραποιημένα χαρακτηριστικά του προσώπου αλλά και την έλλειψη των ματιών. Ο William Utermohlen πέθανε το 2007, θύμα του Αλτσχάιμερ.

 
7. Η Άσχημη Δούκισσα ή Μια Αλλόκοτη Ηλικιωμένη Γυναίκα

Πρόκειται για έναν σατιρικό πίνακα του Φλαμανδού ζωγράφου Quentin Matsys.
Απεικονίζει μια γριά γυναίκα με μαραμένα στήθη και ρυτίδες, η οποία κρατάει ένα μπουμπούκι φορώντας το καπέλο της νεαρής της ηλικίας, ένα καπέλο εκτός μόδας την εποχή του ζωγράφου (1513).
Η εικονιζόμενη φέρεται να πάσχει από την αρρώστια του Paget, μια ασθένεια που επηρεάζει την οστική ανάπτυξη παρουσιάζοντας παρόμοια προσωπεία με αυτό της Δούκισσας. Το ποια είναι η εικονιζόμενη ή ακόμα και το αν υπήρξε παραμένουν άγνωστα.
Ο πίνακας βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, στην Αγγλία.

 
8. Πορτραίτο του Petrus Gonsalvus

Πρόκειται για ένα πορτραίτο του Petrus Gonsalvus, Ισπανού ευγενή του 16ου αιώνα, το σώμα του οποίου καλύπτονταν εξ ολοκλήρου από τρίχες. Η πάθησή του ονομάζεται γενική υπερτριχοφυία και ο ίδιος αποτέλεσε μια από τις πρώτες πλήρως μελετημένες περιπτώσεις ασθενών με αυτή.
Ο ίδιος έγινε γνωστός λόγο του προβλήματος που αντιμετώπιζε, αλλά η φήμη του μεγάλωσε ακόμα περισσότερο όταν παντρεύτηκε μια πολύ όμορφη Ολλανδή γυναίκα γνωστή ως Κάθριν. Λέγεται δε ότι η σχέση τους ενέπνευσε το παραμύθι της Πεντάμορφης και του Τέρατος.
Αν και γνωρίζουμε πως ο πίνακας κατασκευάστηκε το 1580, δεν γνωρίζουμε ποιος είναι ο καλλιτέχνης του.

 
9. Ανάπηρο Αγόρι

Ο παρόν πίνακας ιδιωτικής συλλογής απεικονίζει ένα αγόρι που ζητιανεύει ενώ παρουσιάζει δυσπλασίες. Συγκεκριμένα έχει μια κύρτωση προς τα δεξιά ενώ τα πόδια του φαίνονται να έχουν διαφορετικό μήκος. Η πιο ρεαλιστική διάγνωση βάσει της συμπτωματολογίας που παρουσιάζει το αγόρι είναι ότι πάσχει από πολυομυελίτιδα. Ήταν σύνηθες φαινόμενο της εποχής που ζωγραφίστηκε ο πίνακας (1857 με 1917) οι πλούσιοι να επιδεικνύουν την φιλευσπλαχνία τους ζωγραφίζοντας ζητιάνους και επέτες.
Καλλιτέχνης του παρόντος πίνακα είναι ο ζωγράφος José Gallegos y Arnosa.

 
10. El Nino de Vallecas

Οι νάνοι έχουν περιγράφει αλλά και αναπαρασταθεί πάρα πολλές φορές μέσα στους αιώνες. Οι περισσότερες περιπτώσεις έχουν διαγνωστεί με αχονδροπλασία, μια μετάλλαξη που δίνει τη χαρακτηριστική σωματοδομή στα περιστατικά νανισμού με τα κοντά άκρα και το μεγάλο κεφάλι.
Ο πίνακας είναι του ζωγράφου Diego Rodríguez de Silva y Velázquez και κατασκευάστηκε μεταξύ 1599 και 1600 και βρίσκεται στο Εθνικό Μουσείο του Πράδο στη Μαδρίτη.

  δείτε επίσης

Γριά καραντινάτη

Κορίτσια και αγόρια απανταχού, καλημέρα και...
διαβάστε περισσότερα

Αντί Εξόδου: Ψηφιακή ξενάγηση στο Λούβρο

Δεν είμαι ιδιαίτερα περήφανος για αυτό το...
διαβάστε περισσότερα

Ταξιδιάρα ψυχή, με όλα τα μέσα

Δύο μήνες εγκλεισμού. Ακύρωση πλάνων παρά...
διαβάστε περισσότερα

Φράνκενσταϊν απο το Εθνικό Θέατρο Αγγλίας

Το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας ανεβάζει για...
διαβάστε περισσότερα

Μονή Βλατάδων: ένας πολιτισμικός θησαυρός στα τείχη της Άνω Πόλης

Η Άνω Πόλη στη Θεσσαλονίκη είναι ένα απ’ τα διαμάντια της μνήμης με σημεία γεμάτα...
διαβάστε περισσότερα

Τέχνη στα Χρόνια του Κορονοϊού: KollektivA

Είναι σίγουρο ότι αυτή η νέα στήλη της art.hub όλο και κάποιους θα έχει αφήσει...
διαβάστε περισσότερα

Αντί Εξόδου: Google Arts & Culture Rijksmuseum

Το Μουσείο Rijks του Άμστερνταμ ενώνει τις δυνάμεις του με την Google για την...
διαβάστε περισσότερα

Top 10: Κλεμμένοι Πίνακες που Ανακτήθηκαν

Το 1984 αυτός ο εξέχων πίνακας του Caravaggio εκλάπει, όταν κλέφτες μπήκαν στον...
διαβάστε περισσότερα

Ταξιδιάρα ψυχή, με όλα τα μέσα

Δύο μήνες εγκλεισμού. Ακύρωση πλάνων παρά την σταδιακή επανένταξη στη ζωή όπως την...
διαβάστε περισσότερα

Φράνκενσταϊν απο το Εθνικό Θέατρο Αγγλίας

Το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας ανεβάζει για πρώτη φορά την επιτυχημένη παράσταση του...
διαβάστε περισσότερα

Exhibition alert

Η Ανθρώπινη Μορφή στην Ελληνική Ζωγραφική: 20ός Αιώνας – Ίδρυμα Θεοχαράκη | Exhibition Alert

Η έκθεση, όπως μας φανερώνει και ο τίτλος της, επικεντρώνεται στην ανθρώπινη μορφή στην ελληνική ζωγραφική και ως εκ τούτου όπως μπορείτε να φανταστείτε, όλα τα έργα απεικονίζουν ανθρώπινες μορφές. Οι ζωγράφοι που έχουν επιλέγει, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως οι...
περισσότερα

 

Μόνιμες στήλες

Timecapsule

Η Μαρία Λιόλιου μας παρουσιάζει άγνωστες πτυχές απο τον φανταχτερό κόσμο της μόδας

Ποιος είπε ότι τα βιβλία είναι βαρετά;

Φτιάξε καφέ να στα πω

Η Absolute μας δίνει την δική της ματιά στην λογοκρισία
10 Μάσκες θανάτου που έμειναν στην ιστορία

Ανθρώπων Έργα

H Νικολέτα Ντρέκου ανακαλύπτει εξέχοντα κομμάτια της ανθρώπινης καλλιτεχνικής δημιουργίας

Bacon is art