Πρόγευμα στη χλόη – Μανέ | Η ανάλυση

Γνωρίστε την αρθρογράφο

Νικολέτα Ντρέκου

Βιογραφικά στοιχεία: Ο Edouard Manet γεννήθηκε τον Γενάρη του 1832 στο Παρίσι και πέθανε πενήντα ένα χρόνια αργότερα από σύφιλη. Προερχόταν από οικογένεια με σεβαστή οικονομική επιφάνεια και ο πατέρας του ήθελε ο γιος του να σπουδάσει νομική, όμως ο Μανέ είχε από μικρός καλλιτεχνική κλίση και ο θείος του τον ενθάρρυνε να συνεχίσει και επαγγελματικά. Στο σχολείο δεν ήταν καλός μαθητής και όντας έφηβος μπαρκάρει. Με την επιστροφή του αποφασίζει να γίνει ζωγράφος και οι εμπειρίες που αποκόμισε από τη θάλασσα εγγράφονται σε μεταγενέστερα έργα του. Ξεκινά να φοιτά σε σχολή ζωγραφικής και αντιγράφει έργα διάσημων ζωγράφων και ταξιδεύει στην κεντρική Ευρώπη. Το 1856 αφήνει τη σχολή και τρία χρόνια αργότερα αποφασίζει να συμμετέχει με έργο του σε σαλόν αλλά απορρίπτεται.  Το 1870 ο Μανέ υπηρετεί ως ανθυπολοχαγός στον Γαλλοπρωσικό πόλεμο και δέκα μέρες πριν το θάνατό του χάνει το αριστερό του πόδι από γάγγραινα.

Ζωγραφικό ρεύμα: Εντάσσεται στο ρεύμα του ιμπρεσιονισμού, αν και ο ίδιος δεν ήθελε να τον εντάσσουν σε αυτό. Πέραν των κλασσικών που τον επηρέασαν, μεγάλο ρόλο έπαιξαν και τα έργα του Μονέ. Ο ιμπρεσιονισμός είναι ένα ζωγραφικό ρεύμα που αναπτύχθηκε στη Γαλλία τέλος του 19ου αιώνα. Η βασική ιδέα είναι να μένει στον θεατή η εντύπωση (impression) της απεικόνισης, είτε μιλάμε για πρόσωπα, είτε για πορτραίτα και ότι η ανάμιξη των χρωμάτων γίνεται επάνω στον καμβά και όχι από πριν για περισσότερες λεπτομέρειες.

Πρόγευμα στη χλόη: Αρχικά ο πίνακας ονομαζόταν λουτρό και ήταν αυτός με τον οποίο συμμετείχε τη δεύτερη φορά στο σαλόν του Παρισιού, όπου και πάλι το έργο του απορρίφθηκε, ωστόσο ο Ναπολέων Γ’ ζήτησε να καθιερωθεί ειδική έκθεση για όλα τα απορριφθέντα έργα. Η γυμνή γυναικεία απεικόνιση στον πίνακα προκάλεσε σοβαρές αντιδράσεις στους κύκλους του κοινού. Παρόλα αυτά, ο Μανέ μπαίνει σε επόμενα σαλόν, πολλά από τα έργα του απορρίπτονται, εμπλέκεται όμως στον καλλιτεχνικό κύκλο και αποκτά θαυμαστές.

Πρόγευμα στη χλόη, Edouard Manet, 1863, λάδι σε καμβά, 2,08 x 2,64 m. , Musée d’ Orsay.

Ανάλυση: Το γενικό κάδρο μας τοποθετείται σε δάσος που έχει κοντά νερό. Σαρώνοντας τον πίνακα από πάνω προς τα κάτω, έχουμε μια γυναικεία μορφή ντυμένη και σκυμμένη. Στη συνέχεια, μια γυμνή γυναίκα που κοιτά τον θεατή, δίπλα της ένας άντρας κομψά ντυμένος να κοιτά πιο δίπλα και απέναντί τους ένας άλλος άντρας σε ανάκλινδρη θέση, ο οποίος φαίνεται να μιλά, παρατηρώντας κανείς την κίνηση του δεξιού του χεριού. Τέλος, έχουμε αντικείμενα και υφάσματα που θυμίζουν υλικά τα οποία απαρτίζουν ένα γεύμα. Ξαναδιαβάζοντας την περιγραφή αντιλαμβανόμαστε ότι όσα βλέπουμε είναι και μεμονωμένες σκηνές, χωρίς ιδιαίτερη διάθεση να εμπλακούν μεταξύ τους.Ο χρόνος της αποτύπωσης είναι δυσδιάκριτος καθώς, αν χωρίσουμε τον πίνακα κάθετα στη μέση, η δεξιά πλευρά είναι εν κινήσει με τον άντρα που μιλά και τη γυναίκα που σκύβει, ενώ η αριστερά πλευρά είναι κάπως παγωμένη, μιας και τα πρόσωπα είναι στατικά. Επίσης στο βάθος του πίνακα, η πίσω μορφή λούζεται με φως, μάλλον γιατί βρίσκεται σε ξέφωτο και σίγουρα γιατί ο ήλιος είναι ικανοποιητικά ψηλά, ενώ όσο έρχεται το μάτι μπροστά, σκουραίνουν τα χρώματα, μάλλον γιατί ερχόμαστε σε μεγάλη σκιά και τα φυλλώματα είναι πυκνότερα.Δεν περνά απαρατήρητη η πλήρης αντίθεση των χρωμάτων μεταξύ των φύλων, πάλλευκη η γυμνή και η πίσω μορφή, μαύρα σακάκια οι άντρες με καπέλα στο κεφάλι. Παρατηρείται επίσης μια γκάμα τεχνικών και θεμάτων καθώς περιέχεται τοπιογραφία, ηθογραφία, προσωπογραφία σε ένα κολλάζ που αποτυπώνει την αίσθηση του ατελείωτου. Η πυραμίδα που σχηματίζεται με τις μορφές δηλώνει την προσπάθεια κατάρριψης των διαβαθμίσεων και της προοπτικής, ειδικά αν εστιάσει κανείς στο κινούμενο δεξί χέρι του άντρα που είναι σαν να αγγίζει σχεδόν τη γυναικεία μορφή του λουτρού.Με τη βιομηχανική επανάσταση το να απεικονίζεται η επιστροφή στη φύση ως ανάγκη για χαλάρωση και κουβέντα είναι ριζοσπαστική αντίληψη και αποτύπωση. Το γυναικείο γυμνό επιτρεπόταν ως τότε μόνο σε θεές ως φυσική τους απεικόνιση και όχι με ηδονικό τρόπο. Εδώ έχουμε μια θνητή ολόγυμνη που κοιτά κατευθείαν στα μάτια τον θεατή. Αποτυπώνεται ένα σώμα σχεδόν αντρικό, αλλά γνωρίζουμε ότι δεν ήταν έτσι τα πρότυπα των γυναικών της εποχής, ήταν χυμώδεις.Όσον αφορά τα απεικονιζόμενα πρόσωπα είναι υπαρκτά και δεν ανήκουν στο φαντασιακό του καλλιτέχνη. Η γυμνή γυναίκα είναι το βασικό μοντέλο του Μανέ, το οποίο συναντάμε και στο επίσης γνωστό του έργο «Ολυμπία», δίπλα της είναι ο Ολλανδός γλύπτης Ferdinand Leenhoff και απέναντι της είναι ο αδερφός του ζωγράφου, Ευγένιος Μανέ.

Ο Μανέ επηρεάστηκε από δυο άλλα προγενέστερα έργα, τα οποία και έμπλεξε συνθέτοντας κάτι καινούργιο, ριζοσπαστικό, μοναδικό. Πρόκειται για το ιταλικό χαρακτικό του Raphael του 15ου αιώνα και τον πίνακα που τελικά αποδίδεται στον Titian, του 16ου αιώνα.

Η κρίση του Πάρη, Raphael The Pastoral Concert, TitianΟ Μανέ βρίσκει τον τρόπο με τις απεικονίσεις που επιλέγει να συνθέσει σε ένα ζωγραφικό παζλ τις αντιθέσεις της εποχής του, όσα συνέβαιναν και όσα έπρεπε να αλλάξουν.Με την προσωπική μου οπτική, η γυναίκα έπρεπε να απελευθερωθεί και να έχει θέση μέσα στις κουβέντες μεταξύ των αντρών και να μην σοκάρει πια, όπως και η γύμνια της. Να μπορεί να κάνει πράγματα που θέλει ακόμα κι αν είναι μπάνιο στο ποτάμι ή να μπαίνει στις φαντασίες/φαντασιώσεις των αντρών, να είναι παρούσα να ένα τρόπο που θα μπορεί να μένει απαρατήρητη ή να τραβά τα βλέμματα όλων.Για σενα που ψάχνεις να διαβάσεις: Ο Μισέλ Φουκώ, μέσα σε όλα του τα λεγόμενα και τα γραφόμενα, έρχεται να προσθέσει και ένα βιβλίο για τον Μανέ, τον οποίο μελέτησε συστηματικά και έχει τίτλο «Η ζωγραφική του Μανέ», που κυκλοφόρησε και στα ελληνικά το 2017. Πρόκειται για μια γραπτή απομαγνητοφώνηση μιας ομιλίας του Φουκώ που έδωσε για τον ζωγράφο στην Τυνησία και εστιάζει στα σημεία που αποτυπώνουν το πρωτοπόρο πνεύμα και την καλλιτεχνική διορατικότητα του. Επίσης, το πρόγευμα στη χλόη χρησιμοποιήθηκε ως εξώφυλλο στο μυθιστόρημα του Άρη Μαραγκόπουλου με τίτλο «Πολ και Λόρα, ζωγραφική εκ του φυσικού» με θέμα το ρομάντζο της κόρης του Καρλ Μαρξ με έναν νεαρό επαναστάτη.Νικολέτα ΝτρέκουΒιβλιογραφία: 

  δείτε επίσης

Ο Πολιτισμός ως Δούρειος Ίππος

 Ο Πολιτισμός ως έννοια προκύπτει στη...
διαβάστε περισσότερα

Η φωτογραφία της Τίνα Μοντόττι

Έπεσα επάνω στο όνομα της διαβάζοντας με...
διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Θέατρο: Τρεις διαφορετικές παραστάσεις σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους.

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας "Όλη η Ελλάδα...
διαβάστε περισσότερα

Προσφυγή στο ΣτΕ για τα αρχαία του σταθμού Βενιζέλου από την Κίνηση Πολιτών Θεσσαλονίκης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η ανακάλυψη των αρχαιολογικών ευρημάτων...
διαβάστε περισσότερα

Παγκαλλιτεχνική διαμαρτυρία στο κέντρο της Αθήνας

Το απόγευμα της Τετάρτης πραγματοποιήθηκε παγκαλλιτεχνικό συλλαλητήριο στο κέντρο...
διαβάστε περισσότερα

Αντί Εξόδου: Google Arts & Culture Rijksmuseum

Το Μουσείο Rijks του Άμστερνταμ ενώνει τις δυνάμεις του με την Google για την...
διαβάστε περισσότερα

“Τα λεφτά μου όλα δίνω για ένα λυγμό”

Καρδούλες μου αγαπημένες καλό καλοκαιράκι μπήκε και σας εύχομαι! Σε απευθείας...
διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι, τα εξερευνητικά ταξίδια και οι ιθαγενείς: Mια σύντομη ιστορία

    Σύμφωνα με την ιστορικό και αναπληρώτρια καθηγήτρια του Εθνικού και...
διαβάστε περισσότερα

Exhibition alert

Έκθεση των πτυχιακών θέσεων των τελειόφοιτων της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών

Από Σήμερα 17 Ιουνίου παρουσιάζεται έκθεση από τους τελειόφοιτους της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών για την παρουσίαση των πτυχιακών τους. Η έκθεση που θα πραγματοποιηθεί στον εκθεσιακό χώρο της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, Αίθουσα Νίκος Κεσσανλής, στην οδό Πειραιώς...
περισσότερα

Μόνιμες στήλες