Οι τελείες του σύμπαντος της Yayoi Kusama

Γνωρίστε την αρθρογράφο

Νικολέτα Ντρέκου

Το καλοκαίρι όπου κι αν μας βρίσκει, περιλαμβάνει, σίγουρα, πάντοτε τον έναστρο ουρανό και μια κουβέντα γύρω από τις περσίδες, ετησίως. Έτσι λοιπόν είπα να κλείσω το καλοκαίρι μου με ένα ταξιδιάρικο κορίτσι που γεννήθηκε πολύ μακριά από τη δική μου γενέθλια χώρα και ο λόγος γίνεται για το φαινόμενο Yayoi Kusama (Γιαγιόι Κουσάμα). 

Γεννήθηκε το 1929 στην Ιαπωνία, ήθελε από πάντα να γίνει ζωγράφος, κάτι που άρχισε να εξασκεί ήδη από τα δέκα της χρόνια ζωγραφίζοντας φωτογραφίες που είχε διαθέσιμες.
Η σχέση με την οικογένεια της υπήρξε βαθιά τραυματική καθώς η μητέρα της την αποθάρρυνε με κάθε τρόπο από την τέχνη της, την προόριζε για ένα πλούσιο γάμο και για νοικοκυρά. Μέσα στις αποτυπώσεις που δημιούργησε μεγαλώνοντας, ήταν οι ανθρώπινες εμμονές, τα φαλλικά σύμβολα και οι φόβοι, σημεία που στιγμάτισαν και την ίδια ήδη από παιδί, μιας και η μητέρα της την ανάγκαζε να παρακολουθεί τον πατέρα της, όταν εκείνος συνευρισκόταν με τις ερωμένες του. Αργότερα, η Γιαγιόι παραδέχτηκε, ότι ήταν αρνητική στο σεξ στη ζωή της και οι ελάχιστες ερωτικές σχέσεις που σύναψε ήταν πλατωνικές.
Στην αυτοβιογραφία της είχε γράψει ότι «όταν μια γυναίκα κοιμάται με έναν άντρα, χάνει το μόνο της όπλο. Με τρομάζει και μόνο η σκέψη για την εισδοχή ενός φαλλού μέσα μου. Και αυτός είναι ο λόγος που τον αποδίδω στα έργα μου».
Άλλο ένα τραυματικό γεγονός των παιδικών της χρόνων ήταν μια παραίσθηση που βίωσε και τη σόκαρε ανεπανόρθωτα. Κοντά στο σπίτι τους υπήρχε ένας κήπος με πάρα πολλά λουλούδια, μια μέρα που η Γιαγιόι έκανε βόλτα, και ξαφνικά, ξεκίνησαν όλα να της μιλούν. Τα κεφάλια των λουλουδιών ήταν σαν τελείες που έφταναν όσο μακριά μπορούσε να δει το μάτι και ένιωσε η ίδια να εξαφανίζεται. Έτρεξε στο σπίτι να ζωγραφίσει και αυτή ήταν η άμυνα της όποτε στρεσάρονταν και ένιωθε την τρέλα να την κυριεύει.
Στη δεύτερη δεκαετία της ζωής της ταξιδεύει για τη Νέα Υόρκη με σκοπό να αρχίσει τη ζωή της εκεί, ανεβαίνοντας σε ένα από τα ψηλότερα κτήρια της πόλης για να δει τη θέα, πείστηκε πως μια μέρα θα κατακτήσει αυτή την πόλη με την τέχνη της, δουλεύοντας σκληρά σε μια χώρα φτιαγμένη από άντρες για άντρες.
Ενεπλάκη με body painting, fashion shows και αντιπολεμικές διαδηλώσεις. Συνεργάστηκε με τον οίκο Louis Vuitton και έφτιαξαν μια συλλογή από κοινού. Τα έργα της εκτέθηκαν δίπλα σε εκείνα του Andy Warhol. 

 

Homosexual happening & fashion show, Kusama’s studio, New York, photo by Bill Baron



Σύντομα παρατήρησε ότι δεν της έφτανε ο καμβάς και έτσι πέρασε στους τοίχους και στα πατώματα, και βλέποντας το συνολικό έργο από μακριά της δημιουργούνταν μια εικόνα παραίσθησης. Σου αφαιρούσε τη δυνατότητα να εστιάσεις. Έχει δημιουργήσει έργα ζωγραφικής, κολλάζ, γλυπτά και περιβαλλοντικές εγκαταστάσεις, οι περισσότερες από τις οποίες απεικονίζουν το θεματικό ενδιαφέρον της για ψυχεδελικά χρώματα, την επανάληψη και τα μοτίβα.
Το 1973 νιώθοντας διαλυμένη, η Γιαγιόι γυρίζει στην Ιαπωνία, όπου δεν είναι τόσο δημοφιλής και γρήγορα στην Αμερική ξεχνιέται. Σύντομα μπαίνει σε μια κλινική δεκτική στο art therapy για να αντιμετωπιστεί με φαρμακευτική αγωγή και παρακολούθηση η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή που της έχει διαγνωστεί, χωρίς όμως να σταματήσει η ίδια να δημιουργεί. Με την συμμετοχή της στην Biennale της Βενετίας είκοσι χρόνια μετά, εκτοξεύεται και πάλι στους καλλιτεχνικούς κύκλους και μέχρι και σήμερα, δεν σταματά να βρίσκεται ανάμεσα στους κορυφαίους καλλιτέχνες των δυο τελευταίων αιώνων. Ήταν η μόνη γυναίκα που εκπροσώπησε ως τότε περίπτερο της Ιαπωνίας στην Biennale της Βενετίας και συμμετείχε με μια εγκατάσταση (installation) από ανακλώμενες μεταλλικές σφαίρες με τίτλο «Narcissus Garden».






Αγαπά τις κολοκύθες από μικρή, βρίσκει διασκεδαστική τη φόρμα τους και θεωρεί ότι βγάζουν ένα αίσθημα ζεστασιάς γι’ αυτό τις απεικονίζει τόσο. 

Και με το πουά τι σχέση έχει η Γιαγιόι; Η καλλιτέχνης έχει αγαπήσει τόσο το πουά που πια αυτά τα δυο έχουν ταυτιστεί. Ζει με πουά, φτιάχνει πουά, είναι πουά. Το φυτό πόλκα έχει πιτσιλωτό φύλλωμα κυρίως σε αποχρώσεις κόκκινου, ροζ και λευκού. Η Γιαγιόι έχει πει ότι «η βούλα της πόλκα έχει τη φόρμα του Ήλιου, ο οποίος είναι ένα σύμβολο της ενέργειας ολόκληρου του κόσμου και της ζωής που ζούμε, και επίσης, έχει τη φόρμα της σελήνης, η οποία σε ηρεμεί. Οι βούλες λοιπόν αυτές είναι ένας δρόμος για το άπειρο» (Polka dots are a way to infinity). Επίσης, έλεγε ότι η γη μας είναι και εκείνη μια τέτοια βούλα ανάμεσα σε εκατομμύρια αστέρια στο σύμπαν όπως το ξέρουμε. Όταν εκμηδενίζουμε την φύση και τα σώματα μας με βούλες σαν της πόλκα, γινόμαστε μέρος της ενότητας του περιβάλλοντος μας. 

 

Καθώς το σύμπαν και το άπειρο τη γοήτευε και την προβλημάτιζε, το τοποθέτησε στην τέχνη της και δημιούργησε μέσα από αυτό, για αυτό, με έργα της όπως το «Infinity Rooms/Δωμάτια του απείρου». Στα συγκεκριμένα είχαν εγκατασταθεί εκατοντάδες ανακλώμενα χρωματιστά μικρά φώτα τύπου LED και σε όλους τους τοίχους καθρέφτες. Οι λεπτές και ακανόνιστες αντανακλάσεις του φωτός μέσα στο σκοτεινό δωμάτιο, δημιουργούσαν την ξαφνική εντύπωση του άπειρου χώρου. Οι βούλες που δημιουργούσαν τα μάτια από αυτό που έβλεπαν ήταν παντού στο δωμάτιο και ήταν δύσκολο να προσδιορίσεις τα όρια του χώρου!

 

Yayoi Kusama Studio Infinity Mirrored Room – Filled with the Brilliance of Life 2011



Ένα από τα Infinity Rooms είναι το «Peepshow». Επρόκειτο για ένα οκταγωνικό δωμάτιο βαμμένο όλο μαύρο και υπήρχαν ανοίγματα που μπορούσες να βάλεις το κεφάλι σου σε αυτά. Στην οροφή είχε δημιουργηθεί με μια σειρά από ηλεκτρικά φώτα που ήταν συνδεδεμένα με ένα μηχάνημα με έντονα αυξανόμενο θόρυβο. Η διαφορά της Γιαγιόι από άλλους καλλιτέχνες που είχαν προσπαθήσει να αποτυπώσουν το αιώνιο, ήταν ότι εκείνη ενέπλεκε τον θεατή ως μέρος του έργου. Δεν ήταν ο θεατής ο κυρίαρχος, απέναντι σε ένα οριοθετημένο έργο τέχνης, ήταν μέρος του όλου.  

Yayoi Kusama, Kusama’s Peep Show (Endless Love Show), 1966

             

Ασχολήθηκε με την συγγραφή και με τον κινηματογράφο, η ταινία «Κusama’s self – obliteration», στην οποία είναι παραγωγός και πρωταγωνιστεί, βραβεύτηκε κιόλας. Το 2014 το White No. 28 (1960) πουλήθηκε 7.109.000 δολάρια σε δημοπρασία των Christie’s της Νέας Υόρκης ένα χρόνο αργότερα το No. RED B (1960) έναντι 7.034.566 δολαρίων από τους Sotheby’s στο Χονγκ Κονγκ.  

Με βαθιά κατάθλιψη και πολλαπλές απόπειρες αυτοκτονίας έχει υπερασπιστεί στη ζωή της την αγάπη έναντι στην φρίκη του πολέμου και την τρομοκρατία, τον φεμινισμό και τα παράδοξα και άγνωστα του σύμπαντος σε πάνω από 500 έργα της. Θεωρεί ότι η ανθρωπότητα έχει μπει στον χειρότερο αιώνα στην ιστορία της ζωής της και με το έργο της και τη στάση ζωής της οφείλει να δώσει ελπίδα και μια θετική πλευρά στην κρίση που βιώνουμε.

Το 2017 άνοιξε το μουσείο της Yayoi Kusama στο Τόκυο με σκοπό να συγκεντρώσει το έργο της και να το προσφέρει στον κόσμο, ό,τι έκανε δηλαδή όλη της της ζωή η καλλιτέχνης. Είναι πλέον στα 91 της χρόνια, μένει εδώ και δεκαετίες στην κλινική που τη φιλοξένησε την πρώτη φορά, έχει φτιάξει το στούντιο της ακριβώς απέναντι και συνεχίζει ακόμα να δημιουργεί. Πολλοί την κατατάσσουν στην art brut, άλλοι στην pop art, άλλοι στον μινιμαλισμό, η ίδια πάντως δηλώνει ότι είναι ακόμα μια τελεία στον κόσμο:

«I’m just another dot in the world»

Νικολέτα Ντρέκου 

 

Βιβλιογραφία: 

  δείτε επίσης

Ο Πολιτισμός ως Δούρειος Ίππος

 Ο Πολιτισμός ως έννοια προκύπτει στη...
διαβάστε περισσότερα

Η φωτογραφία της Τίνα Μοντόττι

Έπεσα επάνω στο όνομα της διαβάζοντας με...
διαβάστε περισσότερα

Ito Junji: Ο mangaka του Τρόμου

 Κουράστηκες από τις σπλατεριές; Βαρέθηκες...
διαβάστε περισσότερα

Οι έννοιες την εποχή της παγκοσμιοποίησης: μερικές σκέψεις

Ο κόσμος αναδημιουργείται, Η μαζική...
διαβάστε περισσότερα

Συναυλία στη μνήμη του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα

«Σα να έζησε τη ζωή του με μια ανάσα ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας κι όταν ήρθε η ώρα...
διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα στη χλόη – Μανέ | Η ανάλυση

Η ανακάλυψη των αρχαιολογικών ευρημάτων στον χώρο του υπό κατασκευή σταθμού...
διαβάστε περισσότερα

«Θωρηκτό Ποτέμκιν» με live μουσική στον κήπο του Μεγάρου

Η ανακάλυψη των αρχαιολογικών ευρημάτων στον χώρο του υπό κατασκευή σταθμού...
διαβάστε περισσότερα

Μήδεια του “Μποστ” – Μια σατιρική κωμωδία σε περιοδεία

Η σατιρική κωμωδία του Μποστ ξεκινά την περιοδεία της σε διάφορα μέρη της χώρας...
διαβάστε περισσότερα

Ito Junji: Ο mangaka του Τρόμου

 Κουράστηκες από τις σπλατεριές; Βαρέθηκες τα horror movies που αναπαράγουν τα ίδια...
διαβάστε περισσότερα

Οι έννοιες την εποχή της παγκοσμιοποίησης: μερικές σκέψεις

Ο κόσμος αναδημιουργείται, Η μαζική παραγωγή, ο μαζικός καταναλωτής, η μεγάλη πόλη,...
διαβάστε περισσότερα

Exhibition alert

Έκθεση ψηφιδωτού “Ακούω την Σιωπή” της Αγλαΐας Πειθή στην ART ZONE 42

Την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2020, εγκαινιάζεται από τις 17.00 έως και τις 22.00 η ατομική έκθεση ψηφιδωτού της Αγλαΐας Πειθή με τίτλο ''Ακούω τη σιωπή''. Η έκθεση θα διαρκέσει έως και τις 14 . Την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2020, εγκαινιάζεται από τις 17.00 έως και τις 22.00 η...
περισσότερα

 

Μόνιμες στήλες