Δέκα Ρεύματα της Αρχιτεκτονικής με απλά λόγια

Γνωρίστε τoν αρθρογράφο

Νίκο Διαμάντη

Δεν έχω καμία σχέση με την αρχιτεκτονική αν και έχω σπουδάσει μηχανικός. Ναι, ξέρω πέντε πράγματα στατικής αλλά από αρχιτεκτονικούς ρυθμούς ξέρω μόνο τον δορικό, τον κορινθιακό και τον ιωνικός από το λύκειο που δεν ξέρω καν αν πιάνονται γιατί αφορούν στους κίονες. Α, ξέρω ότι υπάρχει και ένας που λέγεται Bauhaus από το γνωστό συγκρότημα.

Έτσι λοιπόν, ως συνέχεια της προσπάθειας να κάνω την αμάθειά μου ημιμάθεια (λένε ότι είναι χειρότερο, λες να κάνω βλακεία;) μετά τα δέκα ρεύματα ζωγραφικής προχωρώ στα δέκα ρεύματα ή ρυθμούς στην αρχιτεκτονική. Θα ακολουθήσεις; (χωρίς να κρίνεις όμως).

 

Αρχικά, πριν ξεκινήσουμε θέλω να θυμάσαι κάτι βασικό. Όταν μιλάμε για ρεύματα, σχολές κτλ στην τέχνη, δεν σημαίνει ότι το ρεύμα αφορά και χαρακτηρίζει μόνο μια τέχνη. Προφανώς επειδή οι συνθήκες που προέκυψαν ήταν συνθέτες, πολλές φορές πολιτικά φορτισμένες, με μηνύματα σύγχρονα για την εκάστοτε εποχή, ένα ρεύμα που γεννήθηκε αρχικά π.χ. στη ζωγραφική, πολύ συχνά οι φιλοσοφικές αφετηρίας του, οι αρχές και οι κανόνες του μεταπηδούσαν και επηρέαζαν και τις υπόλοιπες τέχνες. Εμείς εδώ θα δούμε την πλευρά της Αρχιτεκτονικής, τα διάφορα ρεύματα της οποίας όμως αφορούν και στην επιπλοποιία (είναι τέχνη; Δεν ξέρω, θα ρωτήσω!), στη ζωγραφική και αλλού. 

1. Bauhaus

Η παραπάνω εικόνα, πέρα από σύμβολο του συγκροτήματος Bauhaus, είναι και το σύμβολο της σχολής αρχιτεκτονικής Bauhaus.

Ετυμολογικά, η ίδια η λέξη στα γερμανικά σημαίνει “Χτίζω σπίτι”, ενώ η σχολή ιδρύθηκε από τον Walter Gropius και λειτούργησε από το 1919 έως το 1933.

Η σχολή έγινε γνωστή καθώς κατάφερε να συνδυάσει την ομορφιά με την λειτουργικότητα προσπαθώντας να ενοποιήσει τη μαζική παραγωγή με την ατομική αισθητική. Αρχικά ξεκίνησε ως σχολή τεχνών και δεν συμπεριλάμβανε την αρχιτεκτονική, αν και στη συνέχεια, με τη συμπερίληψή της (1927), έμεινε στην ιστορία αφήνοντας έντονα το αποτύπωμά της και την επιρροή της.

Χαρακτηριστικά της σχολής είναι η λιτότητα που εξυπηρετεί την λειτουργικότητα, η απλή γεωμετρία και το χρώμα. Απέρριπτε οποιοδήποτε διακοσμητικό στοιχείο καθώς φιλοσοφία της ήταν ότι η πρώτη ύλη εμπεριέχει μια διακοσμητική ικανότητα από μόνη της.

Η σχολή αν και είχε ως απώτερο σκοπό την μαζική παραγωγή δεν ήταν υπέρ της μαζοποίησης και έτσι προέτρεπε τους διδάσκοντες ναι μεν να αξιοποιούν όλα τα νέα μέσα και τεχνολογίες, αλλά να μην μένουν στα στενά πλαίσια της μαζικής παραγωγής.

Χαρακτηριστικά κτήρια Bauhaus:

Bruno House, 3 Strauss Street από τον Ze’ev Haller, 1933

Rubinsky House, 65 Shenkin Street από τον Abraham Markusfeld, 1935

 

Ουρανοξύστης Seagram, Νέα Υόρκη

 

 

2. Art Deco

Η λέξη σημαίνει “διακοσμητική τέχνη”. Πρόκειται για ένα διεθνές ρεύμα που επικράτησε από το 1925 έως το 1940.

Η τεχνοτροπία παρουσιάστηκε πρώτη φορά στη Διεθνή Έκθεση Σύγχρονων Διακοσμητικών και Βιομηχανικών Τεχνών του Παρισιού το 1925 και ήρθε για να ανατρέψει την Art Nouveau (Νέα Τέχνη) που μέχρι τότε επικρατούσε. Χαρακτηριστικά της; Ο συνδυασμός της επιδέξιας τεχνικής με το μοντέρνο στυλ και τα ακριβά υλικά, όπως ο έβενος και το ελεφαντόδοντο. Η Art Deco, επηρεασμένη από τον Φωβισμό, τον Κυβισμό (ελπίζω να διάβασες το άλλο άρθρο με τα ρεύματα στη ζωγραφική) κ.α. εξέφραζε την πολυτέλεια, την υπερβολή και την πίστη στην τεχνολογική και κοινωνική εξέλιξη.

Τα κτήρια σε στυλ Art Deco έχουν ζωφόρους, αψίδες και γενικότερους στολισμούς με τέτοιο τρόπο ώστε να αποπνέουν έναν αέρα πλούτου και μοντερνισμού.

Το απόγειο της Art Deco θεωρείται η κατασκευή των ουρανοξυστών της Νέας Υόρκης. 

 

Χαρακτηριστικά κτήρια Art Deco:

 

Ο πύργος της Chrysler στη Νέα Υόρκη

 

 

American Radiator Building, Νέα Υόρκη

 

 

General Electric Building, Νέα Υόρκη

 

3. Γοτθική Αρχιτεκτονική

 

Έλα, αυτή όλη την έχουμε ακούσει, και ναι όλοι σκεφτόμαστε Gargoyles! Αναπτύχθηκε στα μέσα και τέλη του Μεσαίωνα στην Ευρώπη και ο όρος Γοτθικός άρχισε να πρωτοχρησιμοποιείται κατά την Αναγέννηση.

Το όνομά του προκύπτει από τον Giorgio Vasari, Ιταλό αρχιτέκτονα, ο οποίος χαρακτήρισε ως γοτθικό το αρχιτεκτονικό στυλ, από τους Γότθους, τους οποίους κατηγορούσε για την καταστροφή των οικοδομημάτων της Ρώμης μετά την κατάκτησή της και την ανοικοδόμηση νέων στο δικό τους στυλ. 

Αυτό που θα θυμάσαι, το πιο χαρακτηριστικό του ρυθμού, είναι οι μυτερές αψίδες. Η τόσο ευρεία χρήση τους οδήγησε στην δημιουργία των επίσης χαρακτηριστικών μυτερών θόλων με ραβδώσεις και των “ιπταμένων” αντιτειχισμάτων (σου χω φωτογραφία παρακάτω γιατί κι εγώ δεν το κατάλαβα στα λόγια)

 

Αυτά τα τρία χαρακτηριστικά είναι τα βασικά που εμφανίζει ο Γοτθικός ρυθμός, ο οποίος χρησιμοποιείται κατά κόρων σε χριστιανικές εκκλησίες της εποχής στην Ευρώπη, αλλά επεκτάθηκε και σε οικοδομήματα όπως κάστρα, παλάτια, πανεπιστήμια και δημαρχία. 

 

Χαρακτηριστικά Γοτθικά κτήρια:

 

St Stephen’s Cathedral (Stephansdom), Βιέννη, Αυστρία

 

 

Santa Maria del Fiore, Φλωρεντία, Ιταλία

 

Notre – Dame, Παρίσι, Γαλλία

 

 

 

4. Μοντέρνα Αρχιτεκτονική

Έλα, ευκολάκι. Μοντέρνος, σύγχρονος. Άρα λοιπόν αυτό το ρεύμα προέκυψε πρόσφατα, συγκεκριμένα στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Το ρεύμα αυτό δίνει έμφαση στην νέες κατασκευαστές τεχνικές που αναπτύχθηκαν αλλά και στα μοντέρνα υλικά, όπως είναι το ατσάλι, το γυαλί και το ωπλισμένο σκυρόδεμα. Πάλι εδώ έχουμε μινιμαλισμό και απόρριψη της πολλής φιοριτούρας και δίνεται έμφαση στη λειτουργικότητα του κτηρίου.

Το ρεύμα κυριάρχησε μέχρι το πέρας του δευτέρου παγκόσμιου πολέμου όπου σταδιακά από την μεταμοντέρνα αρχιτεκτονική.

Πολλά κτήρια της μοντέρνας αρχιτεκτονικής έχουν χαρακτηριστεί ως μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς από την UNESCO. Πιο συγκεκριμένα τα ακόλουθα κτήρια είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής αλλά και χαρακτηρισμένα από την UNESCO:

 

Οικία Rietveld Schröder, Ουτρέχτη, Ολλανδία

 

 

Όπερα του Σύδνευ, Αυστραλία 

 

 

5. Βιομηχανική Αρχιτεκτονική 

 

Πρόκειται για την αρχιτεκτονική που αφορά στην κατασκευή κτηρίων για την βιομηχανία, όπως άλλωστε δηλώνει και η λέξη. Ως ρεύμα, όπως άλλωστε είναι λογικό, προέκυψε με την βιομηχανική επανάσταση. Πολλοί εντάσσουν το ρεύμα στην Μοντέρνα Αρχιτεκτονική. Και είναι εύκολο να καταλάβεις γιατί, μιας και από πάνω είπαμε ότι σε αυτήν χρησιμοποιούνται μοντέρνα υλικά, όπως το γυαλί, το ατσάλι κτλ, δηλαδή βιομηχανικά υλικά. 

Αυτή η κατηγορία συμπεριλαμβάνει κτήρια όπως εργοστάσια, διυλιστήρια, ορυχεία, ζυθοποιεία και άλλα. 

Η σύνδεσή της με την Μοντέρνα Αρχιτεκτονική γίνεται επίσης εμφανής στην κατασκευή κτηρίων και στον τρόπο διακόσμησης που θυμίζουν μονάδες βιομηχανικής παραγωγής, αλλά που δεν εξυπηρετούν τέτοιο σκοπό. 

 

Χαρακτηριστικά κτήρια Βιομηχανικής Αρχιτεκτονικής:

 

Μήλος Moulin, Noisiel, Γαλλία

 

Βιβλιοθήκη της Βουλής, Αθήνα Ελλάδα

 

 

6. Βικτωριανή Αρχιτεκτονική 

Πρόκειται για την αρχιτεκτονική που υιοθετήθηκε κατά την περίοδο της Βασίλισσας Βικτωρίας (1837–1901). Ο λόγος που βαφτίζεται έτσι ο ρυθμός, έχει να κάνει με την βρετανική και γαλλική παράδοση της εποχής να ονομάζουν τα στυλ που υιοθετούνταν από το όνομα του μονάρχη της εποχής. Έτσι υπάρχουν η γεωργιανή αρχιτεκτονική, η εδουαρδινή αλλά και άλλες. Τα στοιχεία της αρχιτεκτονικής που συζητάμε δεν έγιναν αμέσως δημοφιλή, δηλαδή κατά της περίοδο κατασκευής των κτηρίων, αλλά μετέπειτα με το πέρας της βα Save & Exit σιλείας της Βικτωρίας. 

Στην Βικτωριανή Αρχιτεκτονική συναντάμε αναβιώσεις προηγούμενων ρυθμών με προσμίξεις άλλων, φαινόμενο που συνολικότερα εμφανίζεται στην αρχιτεκτονική. Στη βικτωριανή εποχή αυτό εκφράστηκε έντονα με την αναβίωση του μεσαιωνικού γοτθικού ρυθμού με προσθήκες χυτοσιδήρου, κατεργασμένου σιδήρου και γυαλιού, αλλά και με άλλους ρυθμούς. 

 

Χαρακτηριστικά κτήρια Βικτωριανής αρχιτεκτονικής:

 

Κρυστάλλινο παλάτι, Hyde Park, Λονδίνο (καταστράφηκε σε πυρκαγιά)

 

Mentmore Towers, Buckinghamshire, Αγγλία

 

Royal Albert hall, Λονδίνο

 

 

7. Αρχιτεκτονική Μπαρόκ

 

Άλλη μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική που εμφανίστηκε στην Ευρώπη, αυτή τη φορά το 17ο αιώνα, η οποία ξεκίνησε από την Καθολική Εκκλησία. Στόχος της ήταν η ανάδειξη ενός ρυθμού ικανού να εκπλήξει και να προκαλέσει δέος, με σκοπό να κοντράρει την Προτεσταντική Εκκλησία.

Η επίδρασή του τεράστια. Μέχρι το 1675 χρησιμοποιούνταν για παλάτια και εκκλησίες στην Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Αυστρία και στη συνέχεια εξαπλώθηκε ως τη Ρωσία και τις ευρωπαϊκές αποικίες στη Λατινική Αμερική. Ακόμη ακόμη, το 1730 εμφανίστηκε και μια ακόμα πιο έντονη διακοσμητικά παραλλαγή του, το Ροκοκό.

Ο ρυθμός αυτός επί τοις ουσίας προέρχεται από την Αναγεννησιακή αρχιτεκτονική, της οποίας διατηρεί στοιχεία, αλλά με πολύ πιο έντονα μεγέθη, διακοσμους. Ο εισερχόμενος στα Μπαρόκ κτήρια κοιτάζει συνεχώς ψηλά νιώθοντας ότι κοιτάζει προς τον παράδεισο. Χαρακτηριστικά του ρυθμού επίσης είναι οι επιβλητικές σκάλες, οι τρούλοι, οι καθρέφτες, ο διάκοσμος με αγάλματα, οι στριφογυριστές κολώνες που έδιναν την αίσθηση της κίνησης, τα ελλειπή αρχιτεκτονικά στοιχεία που δίνουν την αίσθηση της συγχώνευσης των στοιχείων, οι ελλείψεις και τα οβάλ σχήματα στις κατασκευές καθώς και οι τοιχογραφίες στους τρούλους με συγκεκριμένες τεχνικές που δίνουν την αίσθηση του τρισδιάστατου (quadratura). Τέλος, αξίζει να πούμε ότι και οι κήποι που συνόδευαν τα κτήρια αποτελούσαν σχεδιασμένο τμήμα του που εντάσσεται στο πλαίσιο του ρυθμού.

 

Χαρακτηριστικά κτήρια Μπαρόκ αρχιτεκτονικής:

 

Το παλάτι των Βερσαλλιών και οι κήποι του, Βερσαλλίες, Γαλλία 

 

Saint Mary of Health, Βενετία, Ιταλία

 

 

8. Βυζαντινή Αρχιτεκτονική

 

Όσοι λέτε την Πόλη ελληνική, παρακαλώ φύγετε από δω. Όπως καταλαβαίνουμε πρόκειται για την αρχιτεκτονική του Βυζαντίου. Η διάρκειά της είναι από τον 4ο αιώνα έως την άλωση της Πόλης το 1453.

Η αρχιτεκτονική αυτή δεν είχε σαφείς διαχωρισμούς από την ρωμαϊκή αρχικά, αλλά ο όρος που αναπτύχθηκε από τους ιστορικούς αφορά στην αρχιτεκτονική που αναπτύχθηκε στο νέο κέντρο της αυτοκρατορίας, το Βυζάντιο. Άρα με έναν σμπάρο δύο τριγώνια στο τι μαθαίνουμε. Περίπου. Η αρχιτεκτονική αυτή καθώς άρχισε να αναπτύσσεται ξεχωριστά, έφτασε και επηρέασε την Βενετία, τη Ραβένα και τη Μόσχα. 

Τα χαρακτηριστικά της είναι οι πολύ ψηλοί και πλατείς τρούλοι, γεγονός που δημιουργούν μεγάλους και ανοιχτούς χώρους κάτωθέν τους στο κέντρο των εκκλησιών. Α, δεν στο πα; Πάλι για εκκλησίες μιλάμε κυρίως. Σημείο κλειδί είναι οι στρογγυλές αψίδες και συνολικά η αρχιτεκτονική αρχίζει και ξεφεύγει από τα αρχαιοελληνικά πρότυπα. Το κύριο υλικό που χρησιμοποιείται εδώ είναι το μάρμαρο και η πέτρα, ενώ γίνεται ευρεία χρήση μωσαϊκών. Τέλος, οι κολώνες θυμίζουν τον κορινθιακό ρυθμό αλλά με πιο λείες επιφάνειες.

 

Χαρακτηριστικά κτήρια Βυζαντινής αρχιτεκτονικής:

 

Αγία Ειρήνη, Ισταμπούλ, Τουρκία

 

 

Εξωτερικό και εσωτερικό της Αγίας Σοφίας (ε, αυτή θα έλειπε από δω;) 

 

9. Αναγεννησιακή Αρχιτεκτονική

Ευρώπη πάλι, ευκολάκι κι αυτό, μιας και ήδη ξέρεις ότι η Αναγέννηση ξεκίνησε στην Ευρώπη μετά το Μεσαίωνα. Μιλάμε τώρα για 14ο με αρχές 16ου αιώνα.

Εδώ τώρα έχουμε μια συνειδητή αναβίωση και σύνδεση με την αρχαιοελληνική και ρωμαϊκή αρχιτεκτονική. Χαρακτηριστικά της είναι η συμμετρία, η γεωμετρία και η ωραία αναλογία. Έχουμε ημικυκλικές αψίδες, ημισφαιρικούς τρούλους, και επιστροφή στους αρχαιορλληνικούς ρυθμούς για τις κολώνες, δηλαδή τον δορικό, ιωνικό και κορινθιακό.

Η Αναγεννησιακή αρχιτεκτονική, όπως και η ίδια η Αναγέννηση διαδόθηκε ανάμεσα στις χώρες τις Ευρώπης και οι επιρροές της και το αποτύπωμά της παραμένουν εμφανή.

 

Χαρακτηριστικά κτήρια Αναγεννησιακής Αρχιτεκτονικής:

 

Βασιλική Αγίου Πέτρου, Βατικανό

 

Palazzo Vecchio, Φλωρεντία, Ιταλία

 

 

10. Κονστρουκτιβιστική Αρχιτεκτονική 

 

Η αρχιτεκτονική της Σοβιετικής Ένωσης. Σκοπός του ρεύματος αυτού ήταν η ανάδειξη της νέας τεχνολογίας των υλικών, των τρόπων δόμησης, της εκβιομηχανοποίησης και της προόδου, όλα αυτά με έναν πιο αφηρημένο τρόπο. 

Ως ρεύμα άφησε μεγάλη παρακαταθήκη στην αρχιτεκτονική με τα κατασκευάσματα που άφησε πίσω της, τόσο στις μεθόδους δόμησης, όσο και στις επιρροές που είχε το ρεύμα σε άλλα επόμενα.

Αφετηρία της ήταν συνολικότερα η επικράτηση του κονστρουκτιβισμού στην τέχνη την εποχή και είχε διάθεση να αποδώσει τρισδιάστατα τον Κυβισμό, συνδεόμενο με στοιχεία κίνησης.

Πέρα από το συμβολικό του χαρακτήρα για την ανάδειξη της νέας κοινωνίας, ο κονστρουκτιβισμός στην αρχιτεκτονική είχε σκοπό να απορροφηθεί και στην βιομηχανική παραγωγή. Τα κτήριά του συχνά ήταν πολύ απαιτητικά ως προς τον τρόπο δόμησης των σχεδίων και έτσι αποτέλεσε εφαλτήριο προόδου για την αρχιτεκτονική.

 

Χαρακτηριστικά κτήρια Κονστρουκτιβιστικής Αρχιτεκτονικής:

Κεντρικά Γραφεία Τράπεζας της Γεωργίας, Τυφλίδα

Κτήριο Mosselprom, Μόσχα, Ρωσία

Ο πύργος του Τάτλιν. Δεν ολοκληρώθηκε ποτέ καθώς η διαδικασία κατασκευής του ήταν εξαιρετικά πολύπλοκη. Συμβόλιζε την έφοδο στους ουρανούς που πραγματοποίησε ο άνθρωπος με την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, θα λειτουργούσε ως γραφεία της Τρίτης Διεθνούς και αποτελεί το πλέον γνωστό έργο Κονστρουκτιβιστικής Αρχιτεκτονικής.

Κάπως έτσι φτάσαμε στο τέλος και αυτού του άρθρου. Ελπίζω να μην κούρασα και να μάθατε κι εσείς κάτι που δεν ξέρατε, όπως κι εγώ γράφοντάς το.

Θα κλείσω με μια απλή ερώτηση που μου προέκυψε, όσο χαζή και να είναι. Τα απλά τετράγωνα κτήρια στην Αθήνα αλλά και αλλού υπάγονται σε κάποια αρχιτεκτονική κατηγορία ή ούτε καν; 

 

  δείτε επίσης

Ο Πολιτισμός ως Δούρειος Ίππος

 Ο Πολιτισμός ως έννοια προκύπτει στη...
διαβάστε περισσότερα

Η φωτογραφία της Τίνα Μοντόττι

Έπεσα επάνω στο όνομα της διαβάζοντας με...
διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα στη χλόη – Μανέ | Η ανάλυση

Η ανακάλυψη των αρχαιολογικών ευρημάτων στον χώρο του υπό κατασκευή σταθμού...
διαβάστε περισσότερα

Μένουμε… ταπί – στην αυλή του “Από Κοινού” θεάτρου

Η ανακάλυψη των αρχαιολογικών ευρημάτων στον χώρο του υπό κατασκευή σταθμού...
διαβάστε περισσότερα

Παγκαλλιτεχνική διαμαρτυρία στο κέντρο της Αθήνας

Το απόγευμα της Τετάρτης πραγματοποιήθηκε παγκαλλιτεχνικό συλλαλητήριο στο κέντρο...
διαβάστε περισσότερα

Αντί Εξόδου: Google Arts & Culture Rijksmuseum

Το Μουσείο Rijks του Άμστερνταμ ενώνει τις δυνάμεις του με την Google για την...
διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Θέατρο: Τρεις διαφορετικές παραστάσεις σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους.

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας "Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός" του Υπουργείου...
διαβάστε περισσότερα

Προσφυγή στο ΣτΕ για τα αρχαία του σταθμού Βενιζέλου από την Κίνηση Πολιτών Θεσσαλονίκης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η ανακάλυψη των αρχαιολογικών ευρημάτων στον χώρο του υπό κατασκευή σταθμού...
διαβάστε περισσότερα

Exhibition alert

Έκθεση των πτυχιακών θέσεων των τελειόφοιτων της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών

Από Σήμερα 17 Ιουνίου παρουσιάζεται έκθεση από τους τελειόφοιτους της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών για την παρουσίαση των πτυχιακών τους. Η έκθεση που θα πραγματοποιηθεί στον εκθεσιακό χώρο της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, Αίθουσα Νίκος Κεσσανλής, στην οδό Πειραιώς...
περισσότερα

 

Μόνιμες στήλες